100 лет Техтюрской средней школе
Оскуола...Киһи барахсан орто дойдуга төрөөн – үөскээн билии ылар, олох киэҥ аартыгар олук уурунар, бэлэмнэнэр сирэ – оскуола. Хас биирдии оскуола бэйэтэ туспа суоллаах – иистээх буолар. Хаҥалас улууһун Төхтүр орто оскуолата 2001 сылга 100 сылын туоларыгар эмиэ туспа, кэрэхсэнэр ис хоһоонноох, историялаах.
Оскуола тэриллибит сирэ – уота.
Эркээни хочото Покровскай куорат тумулуттан соҕурууҥу Ытык Хайаҕа диэри нэлэһийэн сытар. Бу соҕурууҥу Ытык Хайа тумсун аннынан, хотугулуу – арҕаа диэкиттэн кэлэн, Өлүөнэ өрүскэ Куллаты диэн үрэх түһэр. Утары Хахсык диэн баай историялаах, саха омугун түмэ тарпыт Тыгын Дархан сыдьааннара XV-XVI үйэттэн олохсуйбут сирдэрэ – уоттара баар. Манна хойукка дылы саха дьоно олорбуттара. Бу Куллаты үрэҕин айаҕыттан соҕуруу диэки бара түстэххэ үрдүк мыраан сирэйэ айан киһитэ төхтөрүйэ туһэн, тохтоон ылыах модьоҕолообут балайда үрдүк сирдээх. Манна 1862 сыллаахха Иркутскай – Дьокуускай киэҥ айанын суолугар Төхтүр дьаама олохтонор. Козловтар, Лобановтар, Шепелевтар, Соколовтар диэн нуучча дьоно бу дьаамы тутан манна олохсуйаллар.
Төхтүргэ оскуола аһыллыыта.
1901 сыллаахха дьаам олохтоохторо оҕолорун үөрэттэрээри, оскуола арыттарарга көрдөһүү түһэрэллэр. Дьокуускайдааҕы Епархиальнай училище Совета көрдөһүүнү ылынар уонна 1901 сыл атырдьах ыйын 10 күнүгэр Иркутскай тракт Төхтүрүн дьаамыгар церковнай – приходской оскуоланы аһарга диэн быһаарар.
Оскуола бастакы сыллара.
1901 сыл күһүнүгэр Шепелев Матвей Петрович диэн учууталлаах, 4 үөрэнээччилээх саҥа оскуола үлэтин саҕалыыр. Манна Гавриил Павлуцкай диэн таҥара дьиэтин үлэһитэ (“священник” – диэн суруллубут) сэбиэдиссэйинэн анаммыт. Епархиальнай училище Совета, Төхтүр дьаамын олохтоохторун көрдөһүүтүнэн, төрүт – уус (потомственный) бочуоттаах гражданины Виноградов Николай Николаевиһы попечителинэн анаабыт. Бука кини опыттаах учуутал буоларын быһыытынан, саҥа оскуола аһыллыытыгар сатабылын, кыһамньытын уурдаҕа. 1917 сыллаахха Төхтүрдээҕи церковнай – приходской оскуола Норуот үөрэҕириитин Министерствотын бас билиитигэр көһөрүллэр, “начальнай училище” диэн ааттанар.
1919 сыл тохсунньу ый 13 күнүгэр “Дьокуускай уобалас начальнай училищеларын испииһэгэ” диэн докумуоҥҥа бу оскуола 1901 сылтан үлэлиир, билиҥҥи туругунан 15 оҕо үөрэнэр диэн бэлиэтэммит. Бу кэмҥэ Сергей Николаевич Мержевич диэн нуучча киһитэ учууталлаабыт. Стаһа – 12 сыл, Төхтүр оскуолатыгар 1919 сыл түмүгүнэн 6 сыл үлэлээбит эбит. 1912 – 1913 сылларга Саввина А.Д. диэн саха кыыһа үлэлээбит. 1913 сыллаахха ааһан иһэр политсыылынайдары хоннорбутун иһин, учууталыттан үүрүллүбүт. Аҕа дойдуну көмүскүүр улуу сэрии түмүктэниэр дылы, Төхтүр оскуолатыгар араас кэмнэргэ үлэлээбит учууталларынан буолаллар: Виноградов Николай Николаевич, Широких Савва Алексеевич, Пирожков Роман Иннокентьевич, Иванов Михаил Федотович, Иванов Семен Ефимович, Кузьмин Дмитрий Евстафьевич, Сосков Михаил Ильич, Степанова Тамара Ивановна, Шепелев Иван Иванович.
Умнуллубат аат.
Виноградов Николай Николаевич 1867 сыллаахха төрөөбүт. Төрөппуттэрэ киин Россияттан кэлэн Саха сиригэр олохсуйбуттар. Виноградов Н.Н. 1885 сыллаахха Дьокуускайдааҕы уолаттар классическай прогимназияларын бүтэрбит. Начальнай оскуола учууталын аатын ыларга экзамен туттарбыт. Дьэ итинтэн ыла учуутал идэтинэн биһиги улууспут дьаамнарын оскуолаларыгар Иһиккэ, Сиинэҕэ, Тиит – Арыыга, Уулаах – Ааҥҥа, Табаҕаҕа уонна Төхтүргэ 60 сыл устата үлэлиир. Аҥардас Төхтүр оскуолатыгар 30 – тан тахса сыл устата учууталлыыр, сэбиэдиссэйдиир. Орто уҥуохтаах, хоп – хойуу бытыктаах, уһанарын сөбүлүүр, айылҕаны таптыыр, үтүө санаалаах дуоспуруннаах учуутал эбит. Кини сахалыы саҥарар, истэр. Онон үөрэтэригэр тэҥниир методы туһанар, көрдөрөр матырыйаалы оҥостор, саха оҕотун психологиятын билэр буолан, үлэтигэр ситиһиилээх эбит. Ону 1943 сыллаах архив докумуоннара учуутал 1937 – 1938 сыллартан ыла – 100%, 1943 с. Төхтүргэ 2 кылааһы үөрэтэн 17 оҕо эмиэ 100% бүтэрбиттэрин туһунан туоһулууллар.
Виноградов Н.Н. көмөтунэн Төхтүргэ “Куба” (”Лебедь”) колхоз тэриллибит. Покровскай сельсоветын ревизкомун бэрэсэдээтэлэ, лавочнай комиссия чилиэнэ эбит.
Кини Саха сирин учууталларын мунньаҕын, конференциятын, съеһин кыттыылааҕа. 1925 сыллаах Саха сирин учууталларын бастакы съеһигэр 30 сыл норуот үөрэҕириитигэр үлэлээбитин иһин махтал ылан турар.
Виноградов Н. Н. Улуу сэрии сылларыгар иккилии күннээх хамнаһын 880 солкуобайы заемҥа суруттарбыт. Төрөппуттэриттэн танковай колоннаны тутууга харчы хомуйтарар. Сэриигэ барбыттардаахха тимуровскай, эдэр учууталларга методическай көмөнү оҥорор эбит.
Виноградов Н.Н. өр сыллаах педагогическай үлэтэ таах хаалбатах, хас да төгул грамоларынан, мэтээллэринэн бэлиэтэммит, сыаналаммыт. Кини 1943 сыллаахха өлбүт. Көмүс уҥуоҕа Төхтүргэ хараллыбыт.
Оскуола 1935 – 1970 сылларга
1935 – 1945 сс. Төхтүр начальнай оскуолатыгар Иванов Семен Е. (сэбиэдиссэй), Виноградов Н.Н., Исаков Серафим, Кузьмин Дмитрий Е., Сосков Михаил Ильич (сэбиэдиссэй), Степанова Тамара Ивановна, Шепелев Иннокентий Петрович, Широких С.А., Голиков, Иванов М.Ф., Федоров диэн уччуталлар үлэлээбиттэрэ.
1945 – 1956 сс. Охрименко Ольга Алексеевна, Козлова Т.Д., Шепелев И.И., Сосков Михаил Ильич, Алексеева Евдокия Николаевна диэн учууталлар оҕолору үөрэтэн ааспыттар. Бу сылларга бастайааннай учууталларынан Чеснокова Агния Терентьевна уонна Виноградова Екатерина Николаевна үлэлээбиттэр. Чеснокова А.Т. сэбиэдиссэйдээбит. 1990 с. Суруйбут суругар ол үлэлээбит сылларын маннык диэн ахтыбыт: “Оскуола дьиэтэ олус эргэ, онон – манан тирээбиллээх этэ. Ол иһин колхоз бэйэтин хонтуоратын дьиэтин туран биэрбитэ. Ол үрдүнэн иккилии кылааһынан икки сменаҕа хайдыһан үлэлиирбит. Оһоҕунан оттунабыт, кыраһыын лаампатынан сырдатынабыт. Тэтэрээт, кинигэ тиийбэт.
Методическай түмсүүбүт Өктөмҥө этэ. Онно араас лекциялары, докладтары истэрбит, аһаҕас уруоктарга сылдьарбыт.
Төрөппуттэр олус көмөлөһөр этилэр. Уруок таһынан оскуола, колхоз үлэтигэр көмөлөһөрбүт”.
Бу уһун кэмҥэ учууталлаабыт, сэбиэдиссэйдээбит А.Т. Чеснокова туһунан урут үөрэппит оҕолоро (билигин кырдьаҕас эһээ, эбээ буолбут дьон) истҥник ахталлар.
А.Т. Чеснокова 1956 с. Покровскайга үлэлии барар. Манна билиҥҥи 1 – кы, 2 – с ньүөмэрдээх оскуолаларга үлэлээн баран, 1970 с. Бочуоттаах сынньалаҥҥа тахсыбыта.
1957 – 1960 сс. Шепелев Иннокентий Иннокентьевич, Неустроев Николай Васильевич үлэлээбиттэр. Неустроев Н.В. сэбиэдиссэйдээбит. 1948 сылтан ыла үлэлээбит буолан, баай опыттаах учуутал эбит. Кини оскуолатыгар араас көруҥнээх методическай үлэни ыытар. Нэһилиэк түбүктээх үлэигэр кыттар.
Оскуола оҕолорун эмиэ колхоз араас үлэигэр таһаарар, көмөлөһүннэрэр эбит. Оскуола дьиэтэ кыарҕас. Онон, бастакы салҕааһыны Н.В. Неустроев иилээн – саҕалаан туттарбыт. Киниэхэ Шепелев И.И. көмө – ама буолар. Кини Чеснокова А.Т. сэбиэдиссэйдээн олордоҕуна (1954) кэлбит уонна 1962 с. атын сиргэ үлэлии барбыт.
1961 – 1974 сс. Төхтүр начальнай оскуолатыгар араас кэмнэргэ Самсонова Е.Г., Мордовская Т.Н., Устинова Е.Д., Попова М.П., Попова Л.Н., Громова Т.Г., Макарова А.А., Шилова Е.Д., Тимофеева У.У., Воробьева Л.Н. учууталаабыттара. Оскуолаҕа бу кэмнэргэ нуучча эрэ кылааһа баара. Нэһилиэк кэҥээбит кэмэ этэ. Хахсык, Ш-с Маалтааны, Кыһыл Сулус холбоһон биир колхоз буолбут. Онон саха оҕолоро маассабайдык нуучча кылааһыгар үөрэнэллэр. Октябренокка, пионерга киирии үөруутэ, араас көрүҥнээх пионерскай үлэ, сбордар, тимуровскай хамсааһыннар, колхозка көмө, сыл устата нэһилиэнньэҕэ концертааһын – бу барыта учуутал уруок таһынан үлэтэ. Оччотооҕу оскуола материальнай базата, бэлэм үөрэтэр – көрдөрөр пособиета мөлтөх эбит. Онон учууталлар бэйэлэрэ араас таблицалары, көрдөрөр материаллары илиинэн оҥороллоро, үөрэххэ билии туһугар кыһаллаллара, туох баар сатабылларын, дьоҕурдарын уураллара. Маны таһынан учууталлар агитатордыыллара, партия үлэтин ыйыытын нэһилиэнньэҕэ пропагандалыыллара.
Төхтүр аҕыс кылаастаах оскуолата
Төхтүргэ аҕыс кылаастаах оскуолата 1974 сыллаахха аһыллар. Оскуоланы кэҥэтэн тутууга “Өктөм” совхоз Төхтүрдээҕи биригээдэтэ Капустин М.С. салайааччылаах үлэлээбитэ. Оскуола директорынан Киров С.А. ананан кэлэр уонна оскуола тутуутун ситэртэрэн балаҕан ыйын 1-кы кунугэр 128 оҕоҕо чугдаарар чуораан тыаһынан саҥа үөрэх дьыла саҕаланар.
Саҥа тэриллибит педколлективка завуһунан Рафаилов Н.С., профком председателинэн Николаев А.М., төрөппут комитетын председателинэн Олесова Е.Н. иитэр – үөрэтэр үлэни иилээн- саҕалаан тэрийбиттэрэ. Оскуола үлэтин былаанын чугастааҕы оскуолалары кытта бииргэ сибээстээхтик үлэлииргэ быһаарынар, материальнай – техническай базаны хаҥатыынан, үөрэтэр – көрдөрөр пособиенан хааччыйыынан дьаныардаахтык үлэлиир. Төхтүр аҕыс кылаастаах оскуолата нэһилиэккэ баһылыыр – көһүлүүр идеологическай киин буолар. Колтельнай, мастерской тутуллар, 5 оһоҕу көтүрэн ититэр система холбонор,1-2 – с кылаастары кытта типовой спортивнай саала акылаата түһэриллэр. Оскуола директора Киров С.А. Нөмүгүгэ Сэбиэт председателинэн үлэлии барбытын кэннэ 1981 – 83 сс. директордаабыттара: Иванов Х.Г., Николаев А.М. Бу кэмнэргэ завуһунан Габышева С.Е., профком председателлэринэн Иринеева Р.Д., Куприянов С.Д. үтүө суобастаахтык үлэлээннэр Төхтүр оскуолата предметнэй олимпиадаларга, спортивнай күрэхтэһиилэргэ , оҕолор оҥоһуктарын быыстапкатыгар бириистээх миэстэни ылары ситиспитэ.
1983 сыллаахха эдэр, эрчимнээх, үрдүк үөрэҕи саҥа бүтэрбит историк учуутал Шишигин Н.С. директорынан ананан кэлэр. Саҥа директор оскуолабыт базатын тупсарыынан, үөрэнэр дьиэбит тутуутун кэҥэтиинэн дьарыктанар. Ол курдук остолобуой, икки үөрэнэр кылаас, спортивнай саалаҕа сыһыары тутуу, оҕолорго эрчиллэр тэрил оҥоһуллар. Коллектив кабинетнай системаҕа киирэр, методическай үлэҕэ саҥа технологиялары баһылыырга завучтар Тимофеева Е.А., Андреева Н.Е. элбэх сыраларын ууран туһалаах көмөнү оҥороллор, профком председателлэрэ Аввакумова З.И., Припузов Н.М., Иванов Нь.М., Афанасьева К.А. администарция үлэтигэр, общественнай үлэни көҕүлээһиҥҥэ күүс – көмө буолаллар. Пионер баһаатайын оннугар үөрэнээччилэр тэрилтэлэрин үлэтин сүрүннээччинэн организатор Иванова Л.В. буолар. Төрөппүттэри кытта үлэҕэ родком председателлэрэ Шадрина В.Г., Перловская В.Н., Исаков Е.Х. үчүгэйдик үлэлииллэр.
Директор Шишигин Н.С. саҥа оскуола тутуутун туруорсан,162 оҕоҕо аналлаах таас оскуола ”Хаар” проегынан акылаата, нулевой үлэтэ ыытыллыбыта, ол тутуубут күн бүгүнүгэр дылы ыра санаа буола сылдьар.
1993 сыллаахха Степанов Р.Г. директорынан ананан кэлэр уонна үөрэх сыла бүтээтин кытта саҥа аһыллыбыт Өктөмнөөҕү оскуола – гимназияҕа ананар. Онон 1993 – 1997 сс. Лиханова С.Г. нуучча ьылын уонна литературатын учуутала, директорынан ананан үлэлиир. Бу сылларга оскуола иһигэр бухгалтерия аһыллар. Манна Алексеева А.Г., СамсоноваР.И.
старшай бухгалтерынан, Никитина А.В. бухгалтерынан үлэлээн оскуола финансовай өттүнэн хааччыллыыта, саланыыта чэпчиир. Үөрэх завуьунан Габышева С.Е., Афанасьева К.А., иитэр үлэҕэ Иванова Л.В., профком- Андреева Н.Е., родком- Ефремова М.В. оскуола араас көрүҥнээх үлэтин иилээн-саҕалаан утумнаахтык ыыталлар. Коллектив үөрэтэр, иитэр үлэтигэр “Оҕону кэрэ эйгэтигэр уһуйуу” диэн хайысханан салайтарар. Бу үлэ улахан суолталаах түмүгүнэн 1994 сыллаахха методическай күн быһыытынан улууска опыт тарҕаныыта буолар. Онно аһаҕас уруоктар: Давыдова Т.А. уонна Яковлев Р.Д., музыка уонна уруһуй уруоктара холбоһон, Горохова Л.М.саха тыла, Афанасьева К.А.- география, Федоров Н.Н.труд уруоктара бэрт ситиһиилээхтик ааспыттара.
Иитэр үлэҕэ драматическай үҥкүү, хомус куруһуоктара ( салайааччылар Татаринова С.С., Горохова Яна) уонна физкультура, чэбдигирии уруоктарыгар ыытыллар саха хамсаныылаах оонньуулара уопсай концерт туруоран биһирэммиттэрэ. Оскуола үлэһиттэрин, төрөппуттэрин, үөрэнээччилэрин үлэ уруогар оҥорбут оҥоһуктарын выставката дьон болҕомтотун тарпыта. Методическай күн түмүгүнэн улуустааҕы үөрэх салаатын сертификат туттарбыта.
Төрөппүт комитета араас көрүҥнээх үлэни салайара. Лекциялар, элбэх оҕолоох дьон опыттарын тарҕатыы, төрөппуттэр конкурстара, ийэ уонна аҕа күннэригэр конференциялар бэрт кэрэхсибиллээхтик ааьаллара.
Директоры хаһаайыстыбаннай үлэҕэ солбуйааччылар Корнилова Н.В., Пестерева В.Н. оҕолор аһылыктарын эбии хааччыйарга оскуолаучаастагар хортуоппуйу, оҕуруот аьын олордоллоро. Оскуола сылытарсистематын уларытыыны, пожарнай өттүнэн эппиэтинэһи хааччыйаллара.
Оскуола библиотекара Колесова И.Д. үөрэнээччилэр эбии ааҕалларын ситиспитэ, кинигэ фондата кэҥииригэр кыһьамньытын уурбута.
Оскуола КАВЗ диэн автобустаммыта иитэр-үөрэтэр үлэҕэ улахан көмө буолбута. Коллектив иллээх, биир түмсүүлээх буолан, Төхтүр оскуолата аҕыс кылаастаммыта 20 сылын туолбут үбүлүөйүн ситиһиилээхтик, кэрэхсибиллээхтик ыыппыта.
1997 с. Винокуров А.К. директорынан ананан кэлэр. Кини урукку кэмҥэ бу оскуоланы бүтэрэн, СГУ физико-математическай факультетыгар үөрэнэн атематик учуутал быһыытынан манна үлэлии сылдьыбыта. Онтон Санкт-Петербурга Полярнай академияны бүтэрбитэ. Онон, чиҥ, киэҥ билиилээхбуолан методическай үлэҕэ сана формалары киллэрбитэ.Киниэхэ завучтар Лиханова С.Г., Грязнухина Т.В. көмө буолбуттара. Араас көрүҥнээх аһаҕас уруоктар, “1998 сыл бастыҥ учуутала” диэн конкурс ыытыллыбыттара. Эдэр учууталлар дьиэлэрэ гааһынан хааччыллыбыта, үлэ уруогар уроонна оскуола хаһаайыстыбатыгар туттуллар деловой аһы бэлэмнээһин тэриллибитэ. Начальнай оскуоланы туспа араарыы иитэр-;өрэтэр үлэҕэ чэпчэтиини аҕалбыта.
Техтюрская средняя школа
Осенью 1998 года по ходатайству родителей и педколлектива школа реорганизована в среднюю школу. В этом немалая заслуга директора Винокурова А.К, вложившего много сили и умений для этой цели.
С 1999 года директором работал Едисеев Н.Н., завучем – Охлопкова Л.И., председателем профкома – Лукина Д.Н. В настоящее время директор-Соломонов А.С., завучи по учебной части – Лиханова С.Г., Лукина Д.Н., по воспитательной работе –Иванова Л.В.
В школе обучаются 144 учащихся, работают 23 техработника, 26 учителей. Из них 16 имеют высшее, 10- среднее специальное образование, с первой категорией – 10, со второй -8, с базовой -8. 70 % педколлектива – молодые учителя до 35 лет.
Коллектив работает над созданием новой модели “школа предпринимательства”. Учебно-методическая работа ведется методическими оъединениями: гуманитарные дисциплины – руководитель Федорова Н.В., естественно-математические циклы- руководитель Афанасьева К.А., эстетические циклы – Слепцова И.И., начальное обучение – Яковлева Н.А. В методике обучения широко применяются опыты передовых учителей Д.Эльконина, В.Давыдова, Петерсона, В.Шаталова, Бабанского, А.Ривина и др. Ежегодно проводятся предметные учебно-методические недели, недели открытых уроков, педконсилиумы, педчтения и т.д. учителя активно участвуют в кустовых и улусных мероприятиях. Так, в ноябре этого года, учительница русского языка и литературы Федорова Н.В. успешно приняла участие в кустовом конкурсе “Учитель Года -2001”. В апреле 2001 года учительница математики Харлампьева Н.К. стала победительницей в кустовом конкурсе “Учитель ученических признаний”.
Воспитательную работу школы 10 лет ведет педагог первой категории Иванова Л.В. Данная работа дифференцируется по интересам учащихся. В школе работают кружки, спортивные секции. Учащиеся постоянно участвуют в улусных мероприятиях: КВН, конкурсы “Хаҥалас сулусчааннара”. “Поярная звезда”, выставка прикладного искусства и многое другое. Коллектив гордится именами спортсменов, так Николаев Владик – двухкратный чемпион по боксу, кандидат в мастера спорта; Алексеев Леня – улусный чемпион по скоростному бегу Татаринов Толя – призер улусных соревнований по национальным прыжкам и т.д.
В организации учебно-методической работы огомную помощь оказывают социальный педагог- Исакова Р.Д., психолог- Федорова Е.Д. Их усилиями проводится психологическая служба: срциально –психологическое тестирование учащихся, индивидуальная работа с неблагополучными семьями, оказывается социальная помощь многодетным семьям и т.д.
За все годы работы, благодаря техническим работникам школы, ыв зданиях поддерживается чистота, тепло и необходимые условия для обучения и воспитания.
С предстоящим 100-летним юбилеем коллектив ведет поисковую работу по изучению истории школы и желает всем здоровья, счастья, процветания!
Оскуола сылтан сыл
-1990 сыл.Республикатааҕы “Түннүк” телевикторинаҕа 2 миэстэ.
- Республикатааҕы черчение олимпиадатын иккис уонна үһүс турун кыайыылаахтара, 1983-84 сс., 1987 с., 1992 с.-“Кэскил” хомус ансамбыла Аан дойдутааҕы варганнай музыка конгреһыгар кыттыыта, норуоттар икки ардыларынааҕы конгресс дипломана, 1991 с., 1992 с.
-1992 с. П.А.Ойуунускай 100 сааһыгар аналлаах улуустааҕы литературнай бырааһынньыкка хомус туһунан өйтөн суруйуу, бастыҥ тойук иһин бирииһинэн бэлиэтэнии.
-1992 с. Хабаровскайга “Планета” региональнай варганнай музыка конгреһыгар Прокопьева Аня дипломант буолбута.
- “Кэскил” хомус ансамбылын оҕолоро Англияҕа, Словенияҕа сылдьыбыттара, 1993 с.
- 1995-1998 сс. “Сардаҥалаах Аартык”, “Хаҥалас сулусчааннара” улуустааҕы ырыа уонна үҥкүү конкурсун лауреаттара уонна дипломаннара: Габышева Аня, До Тома, Лукина Сардана, Платонова Туяра.
- Президент елкатыгар ыҥырыллыбыт оҕолор: Иванова Таня- 1999 с., Дьяконов Костя- 2000 с., Алексеев Леня -2001 с.
- “Полярная звезда” республиканскай телевизионнай конкурска Шадрина Күннэй кыттыыта, “Дьиибэ –дьээбэ оҕолор” республиканскай конкурс дипломанаРафаилова Лиза, 2001 с.
- “Дьо5ур” кэтэхтэн математическай уонна биолого-химическай лаа5ыр5а ыҥырыллыбыттара Иванова Таня, 1999 с., 1998 с, 1997 с., Капустина Оля, 2001 с.
- Ленский край физико-математическай форум лааҕырыгар Капустина Алена, 2000 с., Иванова Таня, 2001 с. Новосибирскайдааҕы физико-математическай лааҕырга Иванова Таня сылдьыбыта, 2001 с.
Использованные материалы:
Материалы Республиканского Национального архива, архивы улусного народного образования, воспоминания потомков коренных ямщиков, воспоминания учителей, выпускников, жителей села Техтюр.
Составители: Афанасьева К.А., Лиханова С.Г.
Компьютерная верстка: Соломонов А.С.