Кундутук саныыбын
Мин Техтур ситэтэ суох орто оскуолатыгар Николай Спиридонович Шишигин ынырыытынан 1991-1992 уерэх дьылыттан саха тылын уонна литературатын учууталынан улэлээбитим, ити улэлээбит кэмнэрбин оло5ум биир умнуллубат кэмнэринэн аа5абын, кундутук саныыбын.
Кыра буолан баран, тумсуулээх, дьо5урдаах улэhит коллектив этэ. Директорбыт Николай Спиридонович салайыытынан биир санааннан салайтаран иитии – уерэтии улэтин тэннэ тутан араас керсуhуулэри, спортивнай курэхтэhиилэри, олимпиадалары, кылаастарынан курэстэри, аhа5ас уруоктары урдук таhымнаахтык ыытарбыт, тереппуттэри кытары ыкса сибээстээхтик улэлиирбит. Улууска ыытыллар тэрээhиннэргэ атын оскуолалартан хаалсыбакка кыттарбыт.
Ол кэмнэргэ завуhунан Саргылана Егоровна Габышева, иитии улэтин завуhунан Любовь Васильевна Иванова, нуучча тылын учууталынан Сина Георгиевна Лиханова, алын кылаас учууталынан Адамова Анна Ивановна, география учууталынан Клавдия Алексеевна Афанасьева, химия учууталынан Нина Егоровна Андреева, омук тылын учууталынан Наталия Романовна Шишигина, черчение учууталынан Николай Николаевич Федоров улэлииллэрэ. Бары да5аны дэгиттэр бэйэлэрин идэлэрин баhылаабыт учууталлар этэ. Уерэтии ньымаларын, уеруйэхтэрин сатабыллаахтык туhанарга бары учууталлар кыhалларбыт. Саргылана Егорровна уруоктарга сылдьан завуч быhыытынан субэтэ-амата, билэрэ-керере элбэ5э сехтерере.
1991 сыллаахха национальнай концепция республика оскуолаларыгар сана киирбит кэмэ этэ, улэбит уксэ онно туhаайыллара. Национальнай оскуола концепцията – бу биhиги, кэскилбит кэрэhитэ, норуот дьыл5атын, сайдыытын туhэ, хас биирдии о5о ийэ сириттэн сиик тардар силиhэ диэн ейдееммут, сыал-сорук туруорунан, тобулан атын предметтэргэ алтыhыннаран киллэрэн уерэтэрбит. Сина Георгиевна ке5улээhинэн, субэтинэн Австрияттан кэлбит ыалдьыттарга, улуус учууталларыгар уруок ыыппыппытын кун бугуннээннэ дылы истинник саныыбын. Сина Георгиевна еруу сонунтан сонун идеялаах буолааччы.
Оскуола5а улэлии кэлбит сылбар сэттис кылаастарга кылаас салайааччытынан анаабыттара. Хара маннайгыттан айымньылаахтык, санаабын ууран улэлээбитим дии саныыбын, уерэнээччилэрим, тереппуттэрим тирэх буолаллара. Яковлева Галя, Моисеева Сахая, Исакова Ангелина, Лаврентьева Ира, Ильин Вася, Ефремов Саша кылаас, оскуола оло5ор актыыбынайдык кытталлара. Кылааспыт еруу инники куеннэ сылдьара.
Бииргэ улэлээбит, алтыспыт коллективпар махталым мунура суох, чуолаан оччотоо5у оскуолам салайааччытыгар Шиишигин Николай Спиридоновичка, таба керен оскуола5а ыныран улэлэтэн, кун бугуннээннэ дылы билии кыhатыгар ситиhиилээхтик улэлии сылдьабын.
Оскуола коллективын 115 сыллаах убулуейунэн истинник э5эрдэлиибин, бары утуену-кэрэни, ситиhиилэри ба5арабын.
Горохова Людмила Моисеевна, Покровскай 1 №-дээх орто оскуолатын саха тылын уонна литературатын учуутала, С.А.Новгородов аатынан бириэмийэ лауреата, РФ уопсай уерэхтээhинин бочуоттаах улэhитэ, Учууталлар учууталлара, Саха республикатын уерэ5ириитин туйгуна.
Горохова Л.М.
Неустроев Николай Васильевич
С 1935по 45г.г. работал учителем Октемской, Мальжагарской начальной школы, директором Синского детдома, заведующим Улах-Анской начальной школы.
1946-48г.г. направлен научебу в Якутский педагогический институт.
В 1049г. работал инспектором Орджоникидзевского РОНО. В 1952г. заведовал Орджоникидзевским райпедкабинетом.
С 1957-1960 годы заведовал Техтюрской начальной школой. . И первый пристрой к школе был построен под руководством Николая Васильевича.
Женат на Евдокии Алексеевне Алексеевой. У них четверо дочерей. Все дочери пошли по стопам деда и отца.
Вера Николаевна- старший учитель, отличник народного просвещения ЯАССР, работала инспектором в Министерстве просвещения ЯАССР.
Светлана Николаевна- учительница русского языка и литературы Октемской средней школы.
Клавдия Николаевна – старший лаборант Октемского филиала ЯГСХА. С 1980 по1988г.г. Клавдия Николаевна работала учителем русского языка в Техтюрской восьмилетней школе.
Альбина Николаевна – воспитатель I категории Октемского деткомбината.
Дело династии продолжила дочь Веры Николаевны – Александра Владимировна Саввинова. С отличием закончив ФИЯ ЯГУ работает заведующей кафедры общественных дисциплин ЯГСХА.
Звание народного учителя бережно передано 4-м поколениям династии. Молодое поколение – внучка Николая Васильевича и его племянники достойно продолжают заветы учительской династии Неустроевых.
Неустроева С.Н.
Тимофеева Елизавета Афанасьевна
Время работы в Техтюрской восьмилетней школе вспоминаю как лучшее время. Возможно, потому, что мы были молоды , энергичны, имеющиеся уже опыт работы . Сказалось, наверно и то, что в основном, учителя были одного возраста23-27 лет. Сложилось так, что директора во время моей работы в Техтюрской школе почти каждый год менялись- за шесть лет сменилось пять директоров. Школу называли «кузницей кадров», вроде бы в шутку, но в каждой шутке есть доля правды: Киров С.А.- в председатели Ойского сельского Совета. Николаев А.МС.- в председатели Октемского сельского Совета. Но коллектив был слаженный, кА-то смена руководства не влияла на климат коллектива школы. С большой теплотой вспоминаю Адамову А.И. – она была наставником молодых учителей, всех опекала, помогала советами, к ней всегда можно было обратиться с любыми вопросами. В то же время многие наши ученики становились победителями и призерами районных олимпиад, лучшие ученик награждались путевками в «Артек» (Никитина Лида), «Океан» (Иванова Алла) и в другие лагеря. С ребятами из нашей школы были на экскурсии в Прикарпатье.
Очень хорошо помню, как ко мне на устный экзамен по русскому языку приехала инспектор РОНО Леверьева Е.А. Я. конечно, волновалась, но мои ученики не подвели меня. Отвечали все очень хорошо, даже те, кто учился на «3», получили «4-ки». Осенью на августовском совещании учителей меня премировали подпиской на 3-томник Лермонтова, я была очень рада.
Вообще, хотелось бы отметить, что работа с такими учителями, как Адамова А.И., Афанасьева К.А., Габышева С.Е., с директорами, как Николаев А.М., Шишигин Н.С. много дала мне. Все они очень разные люди, у каждого есть свое самобытное: мудрость Анны Ивановны, доброжелательность Клавдии Алек5сеевны, проницательность Саргыланы Егоровны, умение работать красиво Афанасия Михайловича, творческое отношение к делу Николая Спиридоновича. Хотелось бы также отметить работу молодых коллег- Припузова Н.М., Федорова Н.Н. Без них невозможно представить себе школу той поры.
Мы выступали с концертами, устраивали спортивные соревнования с другими школами, летом работали на сенокосе – мы были командой. единомышленников. Поэтому несколько лет подряд школа становилось победителем в соц. соревновании, премировалась фондом на автомашину – но никто не мог себе позволить купить машину, все были слишком молоды, не обременены семьями, не было денег. Но никто по этому поводу не переживал: жили, работали, учились.
Учащимся и коллективу школы хотелось бы пожелать такого же слаженного, стабильного коллектива, какой был у нас. У вас есть и опытные учителя, и молодые- успехов вам!
Тимофеева Е.А.
Годы работы в Техтюрской школе
Я, Чеснокова Агния Терентьевна, в 1945 году была назначена заведующей Техтюрской начальной школы. Со мной работала Екатерина Николаевна Виноградова. Вели мы по две группы в две смены так как помещение школы было маленькое. В нашей школе учились дети разной национальности: русские, якуты, были и дети китайцев. Жили все дружно. Обучали на русском языке. В осеннее время помогали колхозу в уборке картофеля, собирали колоски в поле, семена трав. Со мной работали Охрименко Ольга Алексеевна, потом ее перевели в Октемцы. Один год работала Козлова Татьяна Дмитриевна, затем ее перевели в Покровск. Здание старой школы очень ветхое, пришлось ставить подпорки, но и это было очень опасно для продолжения занятий, поэтому колхоз решил выделить нам здание колхозной конторы. Здание было маленькое, был один класс, поэтому занимались в две смены. В последние годы со мной работал Шепелев Иннокентий Иннокентьевич. В 1956 году русские классы были закрыты. Меня перевели в Покровск.
В Техтюрской начальной школе учились дети Соколовых, Шепелевых, Козловых, Тепляковых, Романов Тима, Шадрины, Исаковы, Ивановы и другие. Многие наши выпускники работают в совхозе, в Якутске и в других областях страны. Условия для занятий были плохие, не хватакло учебников, тетрадей, бедна была библиотека, плохо снабжали дровами, освещали керосиновые лампы. Но занятия не срывали, часто устраивали субботники, родители активно помогали школе, аккуратно посещали родительские собрания. Силами учащихся ставили концерты в клубе, где в то время уборщицей работала Припузова Н., а ее сын Алексеев Вася учился в нашей школе. Для повышения квалификации ездили в Октемцы, где было методическое объединение, слушали лекции, делали доклады, посещали открытые уроки.
Долгое время в нашей школе уборщицей работала Соколова Екатерина Степановна, она исейчас живет в Табаге. В последние годы истопником и уборщицей работала Иванова Ирина.
Чеснокова А.Т. 18.10 1990 год.
Чуручанова Наталья Васильевна
Учитель высшей категории, учитель – методист, отличник образования Республики Саха (Якутия), почетный работник общего образования РФ, обладатель Гранта Президента РФ, ветеран педагогического труда, финалист республиканского конкурса «Учитель года - 1991», обладатель номинации «Мисс Дидактика», лауреат республиканского Интернет-конкурса «Учитель ученических признаний».
Бастакы оскуолам
Мин Төхтүр аҕыс кылаастаах оскуолатыгар 1979-1980 сс. балтараа сыл үлэлээбитим. Аан бастаан үлэлээбит оскуолабын олус истиҥник саныыбын. Директорбын Семен Алексеевич Кировы Покровскайга оройуонааҕы үөрэх салаатын дьиэтигэр көрсүбүтүм. Ол онно өссө бастаан Раиса Дмитриевна Исакованы көрсөн, кини эмиэ Төхтүргэ үлэлии барарын истэн, иккиэн директорбытын кэтэспиппит. Сотору директорбыт кэлбитэ: «Мин Семен Алексеевич Киров диэммин. Дьэ бастакы директорбыт улахан киһи этэ диэн саныы сылдьаарыҥ», - диэн бэйэтин көрүҥэр сөп түбэһэр сөҥ куолаһынан саҥарбыта. Ити күн биһигини бэйэтин массыынатынан Төхтүргэ аҕалбыта. Миигин учууталлар уопсайдара диэн үс учуутал кыыс олорор квартиратыгар аҕалан түһэрбитэ. Кыргыттарым отуччалаахтар, син өр үлэлээбиттэр быһыылаах. Галина Николаевна нуучча тылын, Розалия Дмитриевна омук тылын үөрэтэллэрэ. Оттон Анна Алексеевна алын кылаастар учууталлара этэ. Бастаан миигин кинилэргэ олордубуттарын сөбүлээбэккэлэр эрэйдэммитим. Кэлин тапсан олус бэркэ олорбуппут. Миигин балтыларын курдук көрөллөрө.
Миэхэ II кылааһы биэрбиттэрэ. Кылааспар 9 үөрэнээччилээҕим: 3 уол, 6 кыыс. Бары үчүгэй баҕайы оҕолор. Уолаттарым Лыткин Степа, Кириллин Игорь, Пестерев Павлик. Степа бааһынай уол. Киһиэхэ наһаа үчүгэй сыһыаннаах. Куораттааҕы дьонум саас миэхэ күүлэйдии кэлбиттэр. Ол күн Өктөмҥө кыһыны атаарыы буолбут. Биһиги үөрэнэ олоробут, оттон Степа кэлбэтэх. Дьонум уулуссаҕа оруобуна Степаны көрсүбүттэр уонна мин ханна олорорбун ыйыппыттар. Онуоха уоллара: «Наталья Васильевна проводы зимыга барбыта», - диэн эппиэттээбит. Онон көрсүбэккэ барбыттар. Ол дьонум наар Степаны ыйытан тахсааччылар, «Били проводы зимыга диир уол» диэн таптаан ааттааччылар. Павлик дьоһуннаах уол этэ. Мээнэ элбэх саҥата суоҕа. Игорь кыра буолан баран наһаа бэйэтин кыанар этэ. Мин киниттэн спортсмен тахсара буолуо дии саныырым. Кыргыттарым эмиэ наһаа үчүгэйдэрэ. Барыларыттан ордук Иванова Алла үөрэнэрэ. Дьоно наһаа көмөлөһөр этилэр. Осипова Галя ийэтэ Бүлүүттэн төрүттээҕэ. Ийэтэ миэхэ ураты үчүгэй сыһыаннааҕа. Галя үөрэҕэр үчүгэй, наар мичээрдии сылдьара. Сысоева Маша күн курдук кыыс этэ. Сүрдээх сытыы. Үөрэҕэр үчүгэй. Саамай кылааска барыны бары кини дьаһайааччым этэ. Алексеева Стеша олус дьоҕурдаах кыыс этэ. Наһаа килбик, сэмэй. Мин кинини дьоно иһэллэрин иһин наһаа аһынар, оҕолортон ордук таптыыр этим. Сидорова Люда Кыһыл Сулустан сылдьан үөрэнэрэ. Наһаа үчүгэйдик күлээччи. Үөрэҕэр кыһаллар этэ. Сысоева Оксана ыарыһах кыыс этэ. Ол эрээри наһаа күүстээҕэ. Үөрэҕэр мөлтөх этэ. Ол эрээри мин кинини кыраҕа да хайгыы сатааччыбын. Оччоҕо наһаа үөрэрэ. Оҕолорбуттан ким да куһаҕан майгытынан эрэйдээбэтэҕэ. Бастакы кылааскыттан кэлин ылар кылааһыҥ тутулуктананар, «холумтаныҥ» оннук буолар диэччилэр. Ол да иһин буолуо, мин кэлин ылар кылаастарбар кыыһым хайаан да элбэх буолар уонна куһаҕан майгытынан эрэйдиир оҕону көрсүбэтэҕим. Саҥа үлэлиир киһи методикам доҕолоҥнуура буолаахтыа да буоллар, отой кыһаллан үөрэтэрим. Уруокпар хайаан да «Здравствуйте» диэнтэн «Уруок бүттэ» диэҥҥэ диэри тугу саҥарыахтаахпын барытын сурунарым. Мин кылааһым учительскайы кытта сэргэстэһэ хаптаһын быыс нөҥүө турара. Арай биирлэ директорым ыҥыран ылла. Киирбиппэр Семен Алексеевич: «Дьэ Наталья Васильевна, учууталлар эйигин үҥсэллэр. Уруоктарын сатаан ыыттарбыт үһүгүн», - диир. Мин соһуйдум ахан. Онтукам наһаа улаханнык саҥарар эбиппин. Ол иһин мэһэйдэтэллэр эбит. Дьэ саҥабын кыччатар кыһалҕаҕа түбэстим. Альбом лииһин икки сиринэн бүк тутан, үс муннуктуу турар гына оҥоһуннум уонна онтубар «Кыратык саҥар» диэн суруйдум. Уруок буоллаҕына онтубун туруорабын, переменаҕа сытыарабын. Уубар-хаарбар киирэн үөрэтэн бардым да саҥам улаатар. Оччоҕо били сурукпун көрөбүн уонна саҥабын кыччатабын. Ол курдук сотору кумааҕыта суох кыратык саҥарар буолбутум. 1979 сыл аан дойдуга оҕо сылынан биллэриллибит сыл этэ. Ону түмүктээн оскуолаҕа кылаастар бары концерт туруорар буолбуппут. Концерпыт кулуупка буолар. Мин училищеҕа үөрэнэ сылдьан ыллыыр, хоһоон ааҕар, сценкаҕа оонньуур, үҥкүүлүүр этим. Онон оҕолорбор Владимир Шаинскай ырыаларын үөрэппитим. Игорь «Антошка» диэн ырыаҕа Антошка оруолун олус үчүгэйдик толорбута. Бу концерка I миэстэни ылбыппыт. Онно жюри председателэ библиотекарь Елизавета Ивановна Афанасьева этэ.
Эдэрим бэрт буолан оҕолорбун кытта оонньуурум. Оҕолорум салааскаларыгар олоробун, ким инниттэн тардар, ким кэнниттэн үтэр, ким ойоҕолоон сүүрэр. Ол курдук киин уулусса устун барабыт. Билигин санаатахпына сонньуйабын. Биирдэ кылааспар киирбитим оҕолорум суохтар. Өйдөөн көрбүтүм бары паарта анныгар саһан олороллор эбит. Мин туох да буолбатаҕын курдук уруокпун саҕалаан бардым. Оҕолорум биир биир тахсан кэллилэр. Ол арааһа наһаа оонньуурум салгыыта буолуо. Оччотооҕуга фотограф суох быһыылаах. Биир да хаартыска суох. Хата оҕолорум мин Төхтүртэн барбытым кэнниттэн суруйар этилэр. Онно ыыппыт хаартыскалара баар.
Иккис сылбын үлэлии сырыттахпына, кустовой семинар буолбутугар кылаас чааһа ыыппытым. Герой пионердарга аналлаах. Кустовой методическай холбоһук салайааччыта Чапаай оскуолатын учуутала Дьячковскай Петр Семенович диэн этэ. Кини оҕолорун бастакы кылаастан линейка тэтэрээккэ суруйтарар эбит этэ. Бэйэтэ наһаа үчүгэй каллиграфическай буочардааҕа. оҕолорун тэтэрээттэрин көрөн сөхпүтүм. Бары биир тэҥ үчүгэй буочарданалларын ситиһэр эбит этэ. Петр Семенович мин кылаас чаас ыыппыппын сүрдээҕин хайҕаабыта. Баҕар ол иһин да буолуо, миигин эдэр учууталлар республиканскай слеттарыгар Орджоникидзевскай оройуон аатыттан ыыппыттара. Делегат үс эрэ этибит. Билигин кэлии диэн туораппакка ыыппыттар эбит диэн сөҕө да, махтана да саныыбын.
Советскай кэмҥэ комсомолецтар наар активнай позициялаах буолаллара. Мин үөрэммит оскуолабар 500 тахса оҕолоох пионерскай дружинаҕа председатель, училищеҕа комсорг, цеховой комсомольскай тэрилтэ секретара этим. Ол иһин буолуо, кэлээт да бастаан оскуолаҕа, онтон дэриэбинэҕэ секретарь буолбутум. Оройуоннааҕы комсомольскай конференцияҕа, мунньахтарга сылдьарым. Светлана, Егор Неустроевтар Валерий Ноевка анаан «Сандалы» диэн кафеҕа мероприятие ыыппыттарыгар сылдьыбыппын өйдүүбүн. Маны таһынан Раиса Дмитриевналыын Кыһыл Сулуска агитатор этибит. Туох быыбара буолбутун билигин өйдөөбөппүн да буоллар, сүрдээх тэрээһиннээх быыбар буолбута. Семен Алексеевич партком, быыбар хамыыһыйатын председателэ. Миигин секретарынан талан ылбыт этэ. Ол наһаа эппиэттээх, чуолкайы ирдиир үлэ эбит. Быыбар сарсыарда 6 буолуо аҕыйах мүнүүтэ иннинэ саҕаламмыта уонна 6 ч 05 мүн бары быыбардаан бүппүппүт. Кыһыл Сулустан биир нуучча киһитин кэлиэ суоҕа диэн эрдэттэн атынан баран аҕалбыттар этэ. Бу күн зоналарынан күрэхтэһии, киинэ көрүү, киэһэтигэр концерт, танцы буолбута. Быыбар хамыыһыйата түүн дьоммут Покровскайга докумуоннарын туттаран кэлэллэрин кэтэспиппит. Хамыыһыйа аһа диэн туспа ас бөҕө этэ. Бу мин бастакы быыбар хамыыһыйатыгар кыттыым этэ.
Саас эдэр ыччат, оскуола коллектива буолан Рассолодаҕа гастроллуу барбыппыт. Транспорбыт Белорусь трактор прицеба. Онно тулуубунан бүрүнэн быһа эбэни туораан айаннаабыппыт. Рассолодалар наһаа үчүгэйдик көрсүбүттэрэ. Мин баай остуоллаах ыалга түбэһэн, бэрт үчүгэйдик тото аһаан, ирэ-хоро кэпсэтэн кэлбитим. Кулууп үлэтигэр кыттыһар этибит. Ол иһин буолуо худруктуу кэлбит Шишигина Таня диэн индианка курдук кыраһыабай кыыһы кытта доҕордоспуппут.
Оскуолаҕа мин үлэлиир кэммэр Макарова А.А., Павлова Г.Н., Иринеева Р.Д., Афанасьева К.А.,.Пестерова З.А, Бродникова Р.В., Петухова М.Р., Адамова А.И., Аввакумовтар З.И., М.К.,.Николаевтар Е.П., А.М, Кирова М.Е. уо д.а. үлэлээбиттэрэ. Кинилэр ортолоругар мин күн бүгүнүгэр диэри истиҥ дьүөгэм Исакова Раиса Дмитриевна. Клавдия Алексеевналаах биһиги таспытыгар уопсайга олороллоро. Аҕалара Семен Васильевичтыын наһаа үчүгэй ыаллар этэ. Клавдия куруук холку, намыын саҥалаах. Мин кинилэргэ сылдьан чэйдиирим. Балтылара Клаваны кытта дьүөгэлии этим. Концерка Семен Васильевич бальнай үҥкүүгэ паарам этэ.
1980 сыл ахсынньыга (тоҕо да сыл ортотугар эбитэ буолла) начальнайдарга сокращение буолан, биир кылааһы холбуур буолбуттара. Кэлии буоларым быһыытынан мин тохтуур буолбутум. Семен Алексеевич кэргэнэ Мария Егоровна ол дьыл дипломнай үлэтигэр барыахтааҕынан, кинини солбуйан саха тылын учууталынан үлэлэтэ хааллара сатаабыта. Мин ону буолумматаҕым. Уулаах Ааҥҥа, Сиинэҕэ учуутал миэстэтэ баар диэбиттэрэ да, дойдум ордук тардыбыта. Онон Үөһээ Бүлүүгэ барбытым уонна 1981 сылтан И.Н.Барахов аатынан үөрэммит оскуолабар үлэлии сылдьабын.
Быйыл маҥнайгы кылаастаахпын. 28 оҕону үөрэтэбин. Өр сыл үлэлээн ситиһиим да үгүс. Үөрэппит оҕолорум үгүстэрэ Үөһээ Бүлүүтээҕи республиканскай гимназияны, Дьокуускайдааҕы республиканскай лицейи бүтэрбиттэрэ. Саамай «үүнүүлээх» выпустартарбар 2007 с. 21 оҕом бүтэрбититтэн 7, 2011 с. – 8 медалистаахпын. Элбэх оҕом Москваҕа, Санкт Петербурга, Новосибирскайга, Томскайга, Иркутскайга, Хабаровскайга, Владивостокка үөрэммиттэрэ уонна сорохтор билигин үөрэнэ сылдьаллар. Общественнай үлэҕэ сыһыаммын уларыппакка активнай позицияны тутуһабын. Үөдүгэй МТ депутатабын. Кэргэним Николай Чуручанов мелодист, ырыаһыт. Кинини кытта художественнай самодеятельноска мэлдьи кыттабыт. Үс оҕолоохпут. Улахан кыыспыт Москваҕа медицинскэй университеты бүтэрбитэ. Билигин улуустааҕы терапевтическай отделение сэбиэдиссэйэ. Кэргэннээх, икки оҕолоох. Уолбут Дьулустаан Чуручанов эдэрдэр билэр ырыаһыттара. Билигин чааһынай тэрилтэҕэ менеджер. Кэргэннээх. икки оҕолоох. Кыра кыыс ФЭИ бүтэрбитэ. Билигин Кэбээйи улууһун администрациятын экономическай отделын сүрүннүүр специалиһа.
Үлэлээбит оскуолам туһунан дьүөгэлэрим Клавдия Алексеевна, Раиса Дмитриевна нөҥүө истэбин. Иллэрээ сыл сааскы каникул кэмигэр кэргэмминээн, кыра кыыспынаан оскуолаҕа сылдьан көрбүппүт. Мин үлэлиирим саҕана оскуолабыт оһоҕунан ититиллэрэ. Билигин таас дьиэ дьэндэйэн үлэлиир усулуобуйа тупсубут ахан. Биир кылааска киирэн бэйэм хаартыскабын көрөн соһуйбутум да, үөрбүтүм да.
Педагогическай үлэбин саҕалаабыт, куорсун анньыммыт оскуолам коллективын 115 сыллаах үбүлүөйгүтүнэн эҕэрдэлиибин! Үүнэр кэнчээри ыччаты үрдүккэ көтүтэр аналлаах үөрэх кыһатыгар үгүс ситиһиини, үрдүк дабайыылары баҕарабын.
Чуручанова (Николаева) Наталья Василльевна, СР үөрэҕириитин туйгуна, РФ уопсай үөрэхтээһинин бочуоттаах үлэһитэ, РФ Президенин гранын хаһаайката, методист учуутал, педагогическай үлэ ветерана.
Чуручанова Н.В.
Алексеева Анна Алексеевна
Мин үлэлиир кэммэр оскуола коллектива олус иллээх, көхтөөх этэ. Оскуола директора Киров Семен Алексеевич. Завуч Рафаилов Николай Семенович. Оччолорго оскуола учууталлара аҥардас үөрэтииннэн эрэ муҥурдаммат этилэр. Ол курдук, Киров С.А. партийнай тэрилтэ секретара, Рафаилов Н.С. ДНД начальнига. Учууталлар бары агитатор, этим. Нэдиэлэ аайы бэйэм уокурукпар баран нэһилиэнньэни кытта үлэлиирим. Учууталлар араас суббуотунньуктарга, күрэхтэһиилэргэ, концертка бары активнайдык кыттарбыт. Сайын уоппуска кэмигэр бары оттуурбут, пришкольнай учаастакка Клавдия Алексеевналыын үлэлиирбит. Детскай площадкаҕа оҕолор сынньалаҥнарын тэрийэн үлэлэтэрбит. Биһиги, оскуола коллектива коллектива, иитэр-үөрэтэр үлэҕэ улууска инники кэккэҕэ сылдьарбыт. Бэрт элбэх методхолбоһук буолара, араас семинар, аһаҕас уруоктар. Төрөппүттэр олус активнай этилэр: Заморщиков Семен Петрович, Платонов егор Иосифович, Ефимов Николай Николаевич, Перфильева мария Ильинична, Пестерева Людмила Николаевна, Сысоева Евдокия Игнатьевна, Яковлев Дмитрий Николаевич, Пирожков Николай Романович, Афаенасьева Елизавета Ивановна, Заморщиков Михаил Петрович, Заморщикова Дария Спирдоновна, андреева Ия Григорьевна, Прохорова Татьяна Александровна, Тарасова варвара Петровна уо.д.а Биһиги, эдэр учууталлар, нэһилиэнньэ эдэр ыччатын, комсомолецтарын кытта араас суббуотунньуктары, күрэхтэһиилэри, концертары бииргэ ыытар этибит.
Билигин үөрэтэр учууталларга, үөрэнээччилэргэ үөрэххэ, үлэҕэ улахан ситиһиилэри, дьолу, доруобуйаны баҕарабын.
Алексеева А.А.
Үлэлээбит оскуолам
1985 сыллаахха университет саха салаатын үөрэнэн бүтэрбитим.
1985 сыл балаҕан ыйыттан 1990 сыл балаҕан ыйыгар дылы Төхтүр аҕыс кылаастаах оскуолатыгар саха тылын уонна литературатын учууталынан үлэлээбитим.
Билигин гуманитарнай чинчийэр институтка саха тылын быһаарыылаах тылдьытын оҥорор отделга научнай үлэһитинэн үлэлиибин.
Филологическай наука кандидатабын.
Кылгастык аҕыннахха ….
Мин үлэлээбит биэс сылбын олус үчүгэйдик саныыбын. Эдэр этибит. Туора турбат, онно-манна кыттар этибит. Саҥаны оҥоро сатыыр этибит. Ол курдук үчүгэй, үлэһит, эдэр коллективка түбэспитим.
Директорбыт, Николай Спиридонович Шишигин, оччолорго саҥалыы токуйдаах салайаааччы этэ. Оскуола тутуутун бастакынан күүскэ туруорсан хамсаппыт кини. Кини кэннэ кэммит да уларыйдаҕа…
Учуутал идэтинэн завуч Е.А.Тимофеева уһуйбута. Бэйэтэ нуучча тылын уонна литературатын учуутала буолан, миэхэ улахан көмөлөөх курдук өйдүүбүн. Судургу до соҕуһу сороҕор өйдөөбөккө төттөрү эбэр быһыылааҕым, аны санаатахха.
К.Н. Неустроева наставник учуутал быһыытынан сыһыарыллан кылаас салайааччытын быһыытынан үлэбэр көмөлөһөр этэ.
Физкультура учуутала Н.М.Припузов, үлэ уруогун, черчение, уруһуй учуутала Н.Н.Федоров, алын кылаастар учууталлара А.И.Адамова, Р.Д.Исакова уо.д.а бары көмөлөөн, сүбэ-ама буолбуттарын үөрэ-махтана саныыбын.
Үлэлиир кэммэр кабинетнай системаны киллэрэ сатаабыппыт. Кабинет библиотеката диэн тэрийэ сатаабытым. Оҕо үөрэнэр, учуутал үлэлиир усулуобуйата наада, оччоҕо эрэ билии иҥиэ этэ буоллаҕа. Саҥалыы үөрэтиигэ араас ньымалары хаһыаттан, араас брошюралартан, сурунаалтан булан ааҕан, бэлиэтэнэ, хомуйан туһана сатыырбыт. Математика учуутала С.Е.Габышева итиннэ элбэҕи аахпыт-билбит, туһаммыт буолуохтаах Шаталов уонна да атын новатор учууталлар ньумаларын ордуга буолаарай диэн таһанар этим.
Уонна үс хас сыл профком председателинэн талыллан үлэлээбитим. Эдэр, саҥа кэлбит учууталларга кыах баарынан көмөлөһө сатыырбыт.
Ону таһынан театрга сылдьыыны тэрийбиппит. Чөркөөххө, Нам Хатырыгар музейга сылдьыбыппыт.
Олох түргэнник сайдар. Ити ханнык эрэ уонтан тахса сыллааҕыта. Билигин олох таһыма үрдүк, көрүү-истии, билии, культура да.
Баҕа санаам диэн саҥа оскуола дьиэтэ диэн тутуллуон. Оччоҕо оҕоҕо да, учууталга да үлэлииргэ, үөрэнэргэ усулуобуйа тэриллэн билиибит таһыма үрдүө, культурабыт эмиэ, куппут-сүрбүт чөл туруктаныа этэ. Учууталлар билииттэн сомсон ылан, оҕолору үөрдэ-көтүтэ ыймахтатыҥ!
Иванов Н. М.
Ааспыты анааран көрдөххө
Ити быыһыгар кадрдары булуу боппуруоһа элбэх бириэмэни эрэйэрэ. Эдэр специалистары боччумнаах ыалы булан түһэрэн баран хайдах олороллорун хайаан да билэ олоруоххун наада этэ. Бастатан туран, үөрэх чааһыгар сэбиэдиссэйинэн П Дьөппөнтөн Н.С.Рафаиловы кытта кэпсэтэн кини тэрийэр дьоҕурдааҕын билэр буолан тута аҕалбытым. Манна хата уруулара баар буолан Д.Н.Самсоновтаахха олохтообутум. Оччолорго Дмитрий Нестеревич олохтоох маҕаһыыны салайара, сэрии ветерана буолан улаханнык ытыктанара.
Олохтоохтор бары да оскуола кэҥииригэр интириэстээх этилэр, ол иһин араас субуотунньуктары тэрийдэхпитинэ бэрт көхтөөхтүк кэлэн көмөлөһөллөрө уонна сүбэ-ама биэрэллэрэ. Нам оройуонун промкомбинатыттан оскуолабар сөп буолар сабыс-саҥа паарталары тиэйэн аҕалбытым. Харчытын үөрэх министерствота уйуммута. Оскуолаҕа салҕааһын тутуута тиийбэтэҕэр оччолорго райсовет председателинэн үлэлии олорбут Зоя Васильевна Решетникова сайаапкабар төһөнү суруйбуппун толору биэрэн абыраабыта. Аны хас биирдии учууталбар оттор мастарын булан биэриибит биир улахан кыһалҕалаах түбүк этэ. Ону хата оройуон райтобун салайааччы Аркадий Дмитриевич Федоров бэйэм үөлээннээҕим буолан түргэнник быһааран, Төхтүр биригээдэтин массыынатынан учууталлар бэйэлэрэ тиэйсэннэр кыстык маспытын булуммуппут.
Оскуола аһыллыытыгар биригээдэ сылгыһыттарыттан (оччолорго сылгы звенотун Яковлев Дмитрий Николаевич уонна Винокуров Ким Афанасьевич салайаллара, (оҕолоро биһиги оскуолабытыгар үөрэнэллэрэ) биир убаһаны харчыбытыгар атыылаһан малааһын тэрийбиппит, төрөппүттэр уонна общественность тылын-өһүн, сүбэлэрин истибиппит.
Ити сыл күһүнүгэр Төхтүр биригээдэтин коммунистара миигин партийнай тэрилтэ секретарынан талан үрдүк итэҕэли сүктэрбиттэрэ. Онон оскуола баһылыыр-көҕүлүүр идеологическай киин буола түспүтэ. Ол да иһин пропагандистар уонна лектордар үгүстэрэ оскуола учууталлара буолбуттара. Аан дойду балаһыанньатыгар Николай Семенович киэҥ ис хоһоонноох лекциялары ааҕан дьон болҕомтотун тардыбыта. Мин бэйэм коммунистарга марксизм-ленинизм үөрэҕин, партия историятын үөрэтэн тахсарым. Истээччилэрим конспектыырга үөрэммиттэрэ, үгүс коммунистар партия историятын түһүмэхтэринэн илдьиритэн куруһуок истээччилэригэр бэйэлэрин тылларынан улгумнук кэпсиир буолбуттара. Кинилэр хас занятие иннинэ аан дойдуга туох буола турарыгар политинформацияны холкутук оҥороллоро, атыттар ону эбэн-сабан, кэҥэтэн биэрэргэ үөрэммиттэрэ.
Оскуолабытыгар күһүн 128 оҕо үөрэҕин саҕалаабыта, дьиэбит кыараҕас буолан икки сменанан үлэлиирбит. Бастаан улахан кылаастар, күнүстэн киэһэ начальнай кылаастар үөрэнэллэрэ. Сатаатар дьаам дьонун оҕолоро нууччалыы үөрэнэллэрэ, олору барыларын Р.В.Бродникова биир кылааска түмпүтэ. Ити курдук оскуолабыт тигинэччи үлэлээн барбыта. Иитэр-үөрэтэр былааммытын үөрэх оройуоннааҕы салаатын чугастааҕы оскуолалары кытта сибээстэһэн, коллективпыт дьонун барытын мунньан сүбэлэһэн оҥорбуппут балачча табыллыбат этэ. Кэлин ыытыллыбыт инспекторскай бэрэбиэркэ кэмигэр ити былааммыт көдьүүстээҕэ бэлиэтэммитэ.
Оскуола иһинэн араас куруһуоктар, секциялар үлэлээн барбыттара. Саамай улахан кылааспыт 5х8 метр иэннээх буолан бары улахан көр-нар, секциялар уонна дискотека итиннэ буолаллара. Элбэхтэн пҕыйах холобуру аҕалар буоллахха, Саша Борисов, Афоня уона Маша Винокуровтар, Коля Барамыгин, саша Никифоров, Наташа, Федя, Сеня, Ваня уонна Степа Ильиннар, Саша, Вася Шадриннар, Оля Перфильева, Валя Сидорова, биһиги оҕолорбут Саша, Женя уонна Мира Кировтар о.д.а. бэрт көхтөөхтүк үөрэммиттэрэ, билигин промзводство араас көрүҥнэригэр, сорохтор салалтаҕа бэрт таһаарыылаахтык үлэлии сылдьаллар. Начальнай кылаастарга опыттаах учууталлар Татьяна Николаевна Мордовская, Римма Васильевна Бродникова, Татьяна Герасимовна Громова, анна Алексеевна Макарова үлэлээбиттэрэ. Үрдүкү кылаастарга кэргэннии Евдокия Павловна Афанасий Михайлович Николаевтар математика уонна физика, Мария Егоровна Кирова саха тылын, Егор Павлович Никифоров биология, химия, Семен Ильич Колесов физкукльтура, Нина Павловна Осипова, Николай Семенович Рафаилов нуучча тылын, Маргарита Романовна Протодьяконова үлэ, уруһуй уонна черчение уруоктарын биэрэллэрэ, бэйэм историяны үөрэтэрим.
Билигин да бу оскуолаҕа кэлин кэлбит учууталлар Анна Ивановна Адамова начальнай кылаас, биология учуутала Клавдия Алексеевна Афанасьева үгүс сыраларын биэрэн үлэлии-хамсыы сылдьаллар.
2 Дьөппөн оскуолатыгар директордыы олорон икки кылааһы кытта спортсаалатын бырайыагын, сметатын оройуон архитектуратыгар оҥорторон. Үбүн булан акылаатын түһэртэрэ сырыттахпына Төхтүргэ ыыппыттара. Онно сэттэ сыл үлэлээбитим кэннэ учууталлар атырдьах ыйынааҕы мунньахтарыгар Үлэҕэ килбиэнин иһин мэтээлинэн наҕараадаламмыппын туттаран баран райком 1 секретара А.М.Ягнышев кабинетыгар ыҥыран киллэрэн Нөмүгүгэ совет председателинэн анаан кэбиспитэ. Коммунист буолан баран хайдах да аккаастанар кыаҕа суохпун билэн олордоҕо дии. Ол да буоллар Төхтүрүм оскуолатыгар син биир-икки кылааһы кытта типовой спортивнай саалатын акылаатын эмиэ түһэрэн баран тэйбиппиттэн үөрэбин. Ити спортивнай саалаларга дьарыктанан чөл олоххо тардыспыт үгүс буоллаҕа, ону таһынан төһө оҕо спортка уһуйуллубутун ааҕан сиппэккин.
Төхтүргэ олорон Николай Семенович биһикки арыгыны иһиини утары утумнаахтык үлэлээбиппит. Биирдэ туун маҕаһыыны халаабыт дьону Хахсыксайылыгар хонон баран куоракка күрээн истэхтэринэ Дмитрий Нестерович Москвич массынатынан ситэн ылан мыраан анныгар туппуппут. Бу икки киһи рецидивист хаста да хаайыыга олоро сылдьыбыт урдустар эбит этилэр. Кинилэр араас быһахтарынан, туристическай сугэнэн сэбилэммит этилэр, олору оччолорго күүспүт – уохпут үрдүгэр сылдьар буолан түргэнник былдьаталаан ылбыппыт. Дэриэбинэҕэ аҕалан холуобунай ирдэбил үлэһиттэрэ кэлбиттэригэр туттартаабыппыт, ол иһин республика ис дьыалаҕа министерствотын бочуотунай грамоталарынан наҕараадаламмыппыт. Ити түгэни Төхтүр олохтоохторо кун бүгүнүгэр дылы тыл номоҕо оҥостон илдьэ сылдьаллар.
Киров С.А
Мордовская Татьяна Николаевна
Мин Мордовская Татьяна Николаевна, 1968 сыл балаҕан ыйыттан Төхтүр оскуолатын начальнай кылааһыгар үлэлээбитим. Үксүн холбуу кылаастары үөрэппитим, пионервожатайынан сылдьыбытым. 1970-1973 сылларга сайынын Дьокуускайга саҥа программаны үөрэтэргэ курска үөрэммитим. Бу оскуола күөл кытыытыгар турар буолан оччолорго сүрдээх үчүгэй этэ., саас күөх от үүнэргэ кыра да буоллар, оҕолор оонньуулларыгархонуулаах этэ. Күһүн хойукка дылы физкультура уруогун күөл кытыытыгар ыытарбыт, ууһун переменаҕа оҕолор онно тахсан оонньуур этилэр. Спортивнай күрэхтэһиилэри, пионерскай сбордары арыт тыаҕа тахсан ыытарбыт. Ордук Советскай Армия күнүгэр сбору оформлениялаан ыытар этибит. Холобур, самолеу хортуоҥканан оҥорон кылаас үрдүгэр ыйыырбыт. Тула өттүгэр парашюттаах дьону уонна санитарнай ыттары оҥортоон түһэн эрэр курдук оҥортуурбут. Нэһилиэнньэҕэ сылга иккитэ, үстэ концерт бэлэмнээн көрдөрөрбүт, фермалаах участокка Кыһыл Сулус дэриэбинэҕэ сатыы тиийэрбит, ардыгар кукольнай театр оҥорон ону көрдөрөр этибит. Кылаас оҕолоро үксүлэрэ кыттар, ону олус сөбүлүүр этилэр. В.И. Ленин төрөөбүт күнүгэр эмиэ сбору арасс көрүҥнээн ыытарбыт. Урут биһиги үлэлиир кэммитигэр оскуола материальнай базата олус мөлтөх этэ, биир да бэлэм нагляднай пособие суоҕа, ол иһин саҥа тиэмэ аайы бэйэбит оҥосторбут. Ахсааҥҥа эбиигэ-көҕүрэтиигэ, төгүллээһиҥҥэ оҥорор буоларым. Саха тылыгар падежтар сыһыарыыларыгар, нуучча тылыттан киирбит тылллар сөпкө суруллууларыгар таблица оҥорон ыйыыр этим.
Миигин кытта үлэлээбит учууталлар
Устинова Елизавета Демьяновна, Попова Матрена Петровна, Самсонова Екатерина Григорьевна, Попова Лидия Наумовна, Громова Татьяна Герасимовна, макарова Анна алексеевна, Бродникова Римма васильевна.
Кэлиҥҥи сылларга Римма Васильевна Бродникованы кытта өр кэмҥэ бииргэ үлэлээбитим. Кини наар бары кылаастарга нуучча тылын уруогун үөрэтэрэ. Оҕолор кинини олус диэн сөбүлүүр этилэр, наһаа кыһаллаллара
Мордовская Т.Н.
Петрова Александра Петровна
Мин Өктөм орто оскуолатыгар 1978 сылтан интернакка иитээччинэн үлэлээбитим. Мин группабар Төхтүр оскуолатын бүтэрбиттэр киирэллэрэ. Онон Төхтүр оскуолата мин педагогическай үлэм саҕаланыаҕыттан сибээстээх. 1978 с Төхтүр оскуолатын төрөппүттэрин кытта алтыспытым. Бу дэриэбинэ олохтоохторо дэриэбинэ оҕолорун оскуоланы кытта ыкса сибээстээхтик ииппиттэрин бэлиэтиэххэ сөп. Мин интернат сэбиэдиссэйинэн сотору-сотору мунньахтыы тиийэр этим. Элбэх төрөппүт сылдьааччы. Оҕолор, интернатчиктар сүгүн олорбот этилэр. Өктөм, Уулаах-Аан, Төхтүр диэн араарсаллара. Ордук Төхтүрдэр, чапайдар күрүүллэрэ. Кольцевой уонна совхоз автобуһа тиһигин быспакка сылдьара.
Төрөппүттэр арыт дьиэлэригэр тиийбэтэх оҕолорун биһигиттэн ирдииллэрэ. Интернат посещаемоһы үрдэтээри ирдиирбит иһин дьиэлэригэр тиийбэккэ котельнайынан, хотонунан саһар түгэннэрэ баара.
Үгүс оҕолор оскуола, интернат активистара этилэр. Араас биэчэрдэри тэрийэр этибит, уруок ааҕыыта, труд чаас, политинформация, КВН, концерт о.д.а.
Минньигэс астаах Исакова Мария Кузьминична биир да аһылыгы көтүппэт этэ.
Билигин оччотооҕу чоҕулуччу көрбүт, мэник-тэник, спорт, пионер, комсомол активистара бары араас идэлээх үлэһит буолан республика араас улуустарыгар, төрөөбүт түөлбэлэригэр тарҕанан үлэлии-хамсыы сылдьаллар. Үгүстэрэ ыал ийэлэрэ, аҕалара, дьоһун-мааны дьон. Олортон аҕыйаҕы ахтан ааһыахпын баҕарабын: Попова Тамара Николаевна иүрдүк үөрэхтээх математик учуутал (ЯГУ физмат), улууска ИМЦ директорынан үлэлээбитэ. ИСКРО-ҕа кафедра сэбиэдиссэйэ, аспирантураҕа үөрэнэр. Андреева Ирина Петровна Омскайдааҕы сельхозинститутка землеустроитель идэтигэр үөрэммитэ. Покровскайга үлэлиир Перфильева Светлана Николаевна Уссурийскайдааҕы государственнай педагогическай институту бүтэрбитэ, үрдүку категориялаах учуутал, начальнай кылаастарга завуч, Өктөм орто оскуолатыгар үлэлиир. Винокурова Ольга Кимовна ЯСХИ-ны бүтэрбитэ. *Сайсары* рынокка үлэлиир. Капитонова Наталья Петровна Хо-Ши-Мин аатынан Иркутскайдааҕы омук тылын институтун бүтэрбитэ, французскай тылы үөрэппитэ. Наумова Надежда Семеновна педагогическай училищены бүтэрбитэ. Билигин пединститутка психолог идэтигэр үөрэнэр. Колесова Елена Дмитриевна эмиэ Хо-Ши-Мин аатынан Иркутскайдааҕы омук тылын институтун бүтэрбитэ, билигин Төхтүр орто оскуолатыгар психологынан үлэлиир. Капустин Дмитрий Семенович инженер – строитель. Иванов Игорь ЯСХИ-ны бүтэрбитэ. Идэтинэн ветврач. Капустин семен Семенович Уссурийскайдааҕы тыа хаһаайыстыбатын институтугар үөрэммит, инженер-механик. Олесов Роман Захарович – ЯГУ ГРФ, *Хахсык* КП директорынан, Өктөм администрациятын баһылыгынан, улууска үлэлээбитэ. Прокопьев Анатолий, Окоемов Сергей, Герасимов Вася, Заморщиков Николай, Попов Валерий, Козлов Сергей, Козлов Евгений, Шадрин Вася, Шадрин Александр уо.д.а суоппардар. Түгэнинэн туһанан. Суоппар уолаттарбар барыларыгар махтанабын. Мин сааһырбыт ыарыһах киһи куоракка, покровскайга тиэстэрим элбэх.
Барыгытын үбүлүөйүнэн эҕэрдэлиибин. Баҕарабын дьолу-соргуну.
Петрова А.П.
Күндүтүк саныыбын
Төхтүр аҕыс кылаастаах оскуолатыгар директоры солбуйааччыннан түөрт аҥаар сыл үлэлээбит кэмнэрбин куруутун олус сылаастык саныыбын. Манна нэһилиэк общественнай улэтигэр кыттан дьону кытта үлэ диэн тугун билбитим, салайар улэҕэ сыстыбытым, Төхтүргэ олоҕум аргыһа Асябын көрбүтүм, манна кыыспыт Оля күн сирин көрбүтэ.
Төхтүр биригээдэтэ оччолорго элбэх сүөһүлээҕин, сылгылааҕынан оройуон үрдүнэн аатырара. Аатырбыт тэрийээччи, сылгы биригээдэтин салайааччыта Николай Николаевич Ефимов, биригэдьиирдэр Егор Исафович Платонов, Семен Петрович Заморщиков, эргиэн туйгуна, сэрии ветерана Дмитрий Николаевич уонна Фекла Дмитриевна Яковлевтар, Феодосий Гаврильевич Попов, Николай Семенович Никифоров курдук үтүөкэннээх дьону кытта бииргэ үлэлээбиппит дьолунан ааҕабыт. Бары үтүө дьыалалар көҕүлээччилэринэн, тэрийээччилэринэн, таланнаах общественниктар Варвара Григорьевна Шадрина, Матрена Тарасовна Ильина, Елизавета Ивановна Афанасьева, Семен Васильевич Афанасьев, Иван Семенович Капустин, Дмитрий Степанович Лыткин буолаллар.
Ол эрээри Төхтур эргийэр киининэн биһиги оскуолабыт этэ. Директорбыт отут биэһигэр сылдьар, улахан опыттаах салайааччы Семен Алексеевич Киров нэһилиэк баһылыгын оруолун толороро. Бары ыытыллар үлэлэр, дьаһаллар, тэрээһиннэр кини былааннааһынан уонна быһаччы салайыытынан оҥоһуллаллара. Семен Алексеевич партбюро секретара буолан биригэдьиирдэри, атын салайааччылары субу-субу отчуоттатара, ыйан-кэрдэн биэрэрэ, сүбэлиирэ-амалыыра. Директорбыт үлэтиттэн, дириҥ убастабылынан туһанарыттан учууталлар бары астынар, киэн туттар этибит.
Татьяна Николаевна Мордовская, Мария Егоровна Кирова, Евдокия Павловна, Афанасий Михайлович Николаевтар, Нина Егоровна Осипова, Анна Алекеевна Макарова, Клавдия Алексеевна Афанасьева, Маргарита Романовна Протодьяконова курдук оройуоҥҥа биллэр үчүгэй үлэлээх педагогтар үлэлээн ааспыттара.
Оскуола педколлектива уус-уран самодеятельноска, спортка, араас субботниктарга, оннооҕор сайыҥҥы от үлэтигэр, активнай кыттыыны ылара. Директорбыт тустуу секциятын ыытара, бэртээхэй фотограф, худуоһунньук этэ, үгус стендэлэри, плакаттары бэйэтэ оҥороро, онон барыбытыгар холобур буолара.
Оччотооҕу үөрэнээччилэр ортолоруттан үгүс үтүөкэн үлэһиттэр үөскээн тахсыбыттарыттан киэн туттабыт. Ол курдук Александр Борисов республикатааҕы радио уонна телевидение техническай киинин генеральнай директора, Тамара Попова учууталлар квалификацияларын үрдэтэр институт проектора буола үүннүлэр.
Александр Киров тыа хаһаайыстыбатын министрин экономикаҕа уонна үпкэ солбуйааччытын үрдүк дуоһунаһыгар хаһыс да сылын ситиһиилээхтик үлэлии сылдьар. Николай Барамыгин төрөөбүт улууһун баһылыгын 1 солбуйааччы түбүктээх үлэтин кыайа-хото тутар салайааччы, подполковник Федор Ильин республика байыаннай комиссариатын тутаах үлэһитэ. Бу испииһигэр өссө да салгыахха сөп. Маны таһынан сүүһүнэн үчүгэй специалистар, чиэһинэй үлэһиттэр, үтүөкэн ыаллар Төхтүр оскуолатыгар үөрэнэн, иитиллэн таҕыстылар.
Хас эмэ саҕалааһыннаах кыра, самналлыбыт оскуола билиҥҥи эдэр педагогическай коллектива инникигэ эрэллээх үлэлии-хамсыы, айа-тута олорор. Отчутча сыллааҕыта үлэлээн ааспыт учууталлар ааттара билигин да умнуллубатыттан. Кинилэр саҕалаабыт дьыалалара салҕанарыттан үөрэбин. Оскуола 100 сыллаах юбилейынан бары педагогтары. Үөрэнээччилэри, төрөппүттэри, Төхтүр бары олохтоохторун ис сүрэхпиттэн эҕэрдэлиибин, бары үтүөнү-кэрэни баҕарабын.
Николай Рафаилов Покровскай куорат дьаһалтатын баһылыга
Екатерина Григорьевна Самсонова (Эверстова)
1930 с ахсынньы 2 күнүгэр Кэбээйи оройуонун Чагда нэһилиэгэр төрөөбүтэ.
Якутскайдааҕы культпросветшкола кулууп үлэтин методиһын отделениятын бүтэрэн баран Нидьилигэ кулууп сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитэ.
1957 с. самсонов Николай Нестеревичка кэргэн тахсан Төхтүргэ кулууп сэбиэдиссэйинэн үлэлии кэлбитэ.
1957-1961 сс. Тиит –Арыыга, чкаловка, Кытыл-Дьураҕа мүлэлээбитэ. 1961 с төттөрү көһөн кэлэн, агы оскуолаҕа учууталлаабыта, 1963 с. Покровскайга педагогическай кылааһы бүтэрэн, оскуолатыгар директорынан ананан 6 сыл ситиһиилээхтик үлэлээбитэ. Төхтүргэ 23 нүөмэрдээх Арҕааҥы уокурукка депутатынан талыллыбыта.
1967 с. иккиһин кэргэн тахсан Тумулга көһөн, онно учууталлаабыта.
1970 с. Чапаевка кулууп сэбиэдиссэйинэн, 1972 с библиотекарынан үлэлээбитэ.
1974 с. культурнай просветительскай училище библиотечнай отделениятын кыһыл дипломунан бүтэрбитэ., онтон ыла пенсияҕа тахсыар диэри Чапаевка библиотекардаабыта., үлэтин таһынан араас общественнай үлэҕэ көхтөөхтүк кыттар этэ.
1976-1987 сс. Өктөм потребкооперациятыгар кооперативнай хонтуруол комиссиятын чилиэнинэн үлэлээбитэ.
1983-1984 сс Өктөм сельсоветын председателинэн талыллыбыта.
1983 с. үлэ ветерана буолбута. Үлэлээбит кэмнэрин тухарыэҥкилэ суох үлэтин иһин Өктөм сэбиэтин,ЦБС, культурА, РОНО отделларын, ССКП райкомун, обкомун, уобалас профсоюзтарын советын, культура министерствотын, САССР Министирдэрин советын араас элбэх грамоталарынан, дипломнарынан, махтал суруктарынан, бэлэхтэринэн наҕараадаламмыта.
Филиппова Н.Н. ахтыыта
Годы нашей молодости
По окончании Якутского государственного университета в 1983 году, я был направлен в село Техтюр Орджоникидзевского района директором школы. В школе тогда учились не более 70 детей, работало 14 учителей. В классах было по 6-7 детей. Здание школы было ветхое, нетиповое и что особенно удивило: заходили в школу через сени (тамбур). Территория школы была очень маленькой, не больше усадьбы частного дома. Очень понравился по тем временам спортивный зал (9х21) , построенный родителями и общественностью села. Неплохими объектами были мастерская, котельная школы. Мне тогда было 26 лет, я был молод, полон творческих идей, энергии, не хватало только опыта работы. Я знал, что до меня директором школы работали Киров С.А., Иванов Х.Г., Николаев А.М., о которых очень тепло отзывались учителя , жители наслега. Особенно много хорошего рассказывали о работе Кирова С.А., Рафаилова Н.С. Позже, встречаясь с ними по работе, мне хотелось в чем-то быть похожим на них. Я думал, что начатое ими дело я должен достойно продолжать. Мне казалось, что они приглядывались ко мне, постоянно интересовались состоянием дел, относились с одобрением, если мы достигали каких-либо успехов.
Коллектив школы был сравнительно молодым. Я до сих пор с благодарностью вспоминаю Адамову А.И., Тимофееву Е.А., которые терпеливо помогали мне, вчерашнему студенту, постигать новую науку- науку учить детей. Там я впервые познакомился с Припузовым Н.М. (учитель физкультуры) Федоровым Н.Н. (учителем трудового обучения и черчения), которых очень уважаю и до сих пор считаю настоящими учителями, энтузиастами, профессионалами своего дела. Ежегодно выполняли план по сенозаготовкам, выходили на субботники, на сельскохозяйственные работы по сбору урожая. Главный кочегар школы Борисов П.Д. был АО всех этих работах незаменим. Яковлева Л.К., Козлова Е.И. были лучшими техническими работниками. Афанасьева К.А. (учитель химии и биологии), Исакова Р.Д. (учитель начальных классов), Габышева С.Е. (учитель математики) отличались требовательностью к себе и другим, всегда были готовы прийти на помощь своим коллегам.
Хотя детей было мало, мы успешно соревновались с другими восьмилетними школами, нередко побеждая их в различных спортивных соревнованиях, олимпиадах, смотрах, конкурсах. На базе своей школы на хорошем организационном уровне провели районные соревнования по баскетболу среди девушек, по лыжным гонкам среди юношей. По лыжам в очень упорной борьбе команда нашей школы заняла второе место после очень сильной команды из с. Едяй. Наши дети участвовали в финале республиканской телевикторины «Туннук» и заняли второе место. В художественной самодеятельности, в подготовке школы к новому учебному году, по итогам социалистического соревнования между восьмилетними школами наш коллектив занимал всегда призовые места.
За короткое время значительно укрепили материально-техническую базу, улучшили жилищные условия работников школы. Были дополнительно к школе пристроены пристрои для спортивного зала с комнатами для раздевалок, для учителя физкультуры, для столовой, для одного класса с учительской, разобраны и перенесены сарай, тамбур, благоустроили территорию школы, организовали работу ученического хозяйства. В 1983-84 учебных годах поменяли всю школьную мебель, начали приобретать ТСО, учебно-наглядные пособия. В этом огромную помощь школе оказывали РОНО (Васильев Н.С.), председатель исполкома Октемского сельского Совета народных депутатов (Романова А.П.), дирекция совхоза «Октемский» (Романов Н.С.), общественность села (Заморщиков С.П., Платонов Е.И.) и другие.
Учащиеся школы в каникулы почти ежегодно выезжали за пределы республики. Наши ребята, учителя туристическими группами в порядке поощрения выезжали в г.г. Москва, Ленинград., Владивосток, Алма-Ата, в Англию, в Словацкую республику. Победителями, призерами районных, республиканских олимпиад по черчению, по математике становились Иванова Алла, Никитина Лида. Школьные дела очень поддерживали родители во главе родительского комитета (Шадрина В.Г.). Шадрин Вася, Пестерев Паша, Пестерева Ира, Осипова Лена (лыжные гонки), Сидоров Ваня (вольная борьба), Ильин Вася (легкая атлетика), Никитина Лида, Иванова Алла, Иванов Ганя (шахматы, шашки). В школе совместно с СДК, был организован ансамбль хомусистов «Кэскил», который в последствии стал известным в Республике и за ее пределами музыкальным коллективом.
За все годы работы директором на всех уровнях остро ставили вопрос о строительстве новой школы. В начале девяностых годов с помощью народного депутата СССР Прокопьева Ю.Н. началось строительство новой каменной типовой школы на 162 мест по индивидуальному проекту «Хаар». По такому проекту (настолько я знаю) построены школы в селах Хара Мегино-Кангаласского, Октемцы Хангаласского улуса. Начатая быстрыми темпами строительство школы было прервано, а затем остановлено с началом перестройки и развалом советского государства. Свайное поле и недостроенный каркас квартальной котельной школы каждый раз напоминает мне о медлительности, безответственности районного руководства. Был реальный шанс за короткое время построить школу нового типа, ,благодаря которому первый от города Якутска населенный пункт Хангаласского улуса получил бы возможность быстрого социального развития. Иногда я думаю: не надо было строить пристрои, отодвигая кардинальное решение вопроса строительства типовой школы на неопределенное время. И получается, что в начале третьего тысячелетия, в сорока километрах от столицы республики, дети вынуждены учиться в приспособленных помещениях бывшего магазина, учиться в худших условиях. Очень надеюсь, что новое улусное руководство будет вплотную заниматься вопросами строительства новой школы и СДК в с. Техтюр.
В своей работе директора школы я всегда чувствовал поддержку родителей, жителей и общественности Техтюра и за это всем очень благодарен. В свое время дважды избирался депутатом Октемкого сельского совета народных депутатов и всегда старался оправдать доверие своих избирателей. В канун 100-летия родной школы, поздравляю всех бывших коллег с наступающим долгожданным юбилеем, желаю счастья, здоровья, успехов в работе! Годы работы в Техтюре- это годы нашей молодости и воспоминания о них всегда прекрасны!
Шишигин Николай Спиридонович
В 1996 году после окончания ЯГУ приехала работать в Техтюрскую школу учителем истории, тогда школа была старой, деревянной, одноэтажной, маленькой и девятилетней, директором трудилась Сина Георгиевна Лиханова, завучем – Клавдия Алексеевна Афанасьева. Встретили очень хорошо и с первых дней сложились теплые, доверительные отношения с будущими коллегами. В этой школе трудилась три года, но этот период был очень насыщен различными событиями и сотрудничеством с интересными, замечательными коллегами.
С благодарностью вспоминаю Сину Георгиевну, как она первый раз посетила урок и как подробно потом анализировала, советовала, и этот разбор урока, и советы в дальнейшем послужили отправной точкой для становления меня как учителя. Чувство признательности хочу выразить Людмиле Анатольевне Едисеевой, которая тогда работала завучем в начальной школе и, своей поддержкой, советами, подогревала интерес к профессии учителя.
Тепло вспоминаю Клавдию Алексеевну, учительницу географии, и Нину Егоровну, преподававшую химию, их уроки, на которых можно было увидеть много нового, интересного, что помогали учить каждого ребёнка.
Умелый, знающий, обязательный человек, учитель технологии и черчения Николай Николаевич Федоров. Его уроки интересны, хорошо организованы, многому научил большинство учеников школы.
Творческий, энергичный, с фонтаном идей, Александр Кимович, стал директором после ухода Сины Георгиевны с должности . Благодаря его энергии школа стала средней, одиннадцатилетней, и дети уже не ездили далеко от дома. Преподавал математику, творчески подходил к урокам и потому пользовался авторитетом у учащихся.
Вспоминаю первых учеников, какими они были любопытными, интересными, порой непослушными, но именно они научили быть терпеливой.
Ещё хочется назвать тех работников школы, которые также добросовестно работали, создавая уют, вкусно кормили детей и работников: Ефремову Матрену Васильевну, Руфову Людмилу Егоровну.
Обо всём невозможно рассказать в небольшой заметке. Немало интересных, ярких учителей работало тогда в Техтюрской школе.
Желаю процветания и успехов вашей школе.
Татьяна Вячеславовна Грязнухина, учитель истории и обществознания
Үлэлээбит сылларым
Төхтүр 8 кылаастаах оскуолатыгар мин 1979 сыллаахха кэлбитим. Ол кэмҥэ директорынан Киров С.А., завуһунан Николаева А.М. үлэлииллэр этэ. Саха кылаастарыгар Макарова А.А., Николаева Н.В., мин нуучча кылаастарыгар Саввина С.Г. буолан үлэлээбиппит эһиилигэр Николаева Н.В., Саввина С.Г. атын сиргэ үлэлии барбыттара. Нуучча кылаастарын үөрэтэ Бродникова Р.В. отпускаттан тахсыбыта. Исакова Р.Д. үөрэҕин бүтэрэн начальнай кылаас учууталынан ананан кэлбитэ. Оччолорго оҕобут ахсаана аҕыйах диэн комплект кылааһы үөрэттэрэллэрэ. Өр сылларга иккилии-үстуу кылааһы холбоон үөрэппиппит. Кү аайы 8-10 уруокка бэлэмнэнэрбит. Ону таһынан классовод, методобъединение үлэтэ, тэтэрээт бэрэбиэркэтэ, куруһуоктар, утренниктар, октябрятскай, пионерскай сбордар, төрөппүттэри кытта үлэлэр, самообразование, политинформация, үөрэхтэригэр мөлтөх оҕолору кытта үлэ мэлдьи ыытылаллара. Билиҥҥи курдук ити үлэлэр иһин хамнас төлөөбөттөрө.
Оскуолабыт оһоҕунан оттуллара, тымныы үгээрдээх кылаастарга үөрэнэрбит. Переменаларга иттэ түһээри оһох аанын маныырбыт. Физзал. Тутулла илик этэ. Физкультура уруога кып-кыараҕас коридорга буолара. Кылааска уруок ыытарбытыгар мэһэйдэтэрбит. Кэлин Киров С.А. отопление киллэртэрбитэ уонна физзалы туттарбыта. Физзал үлэҕэ киирбитигэр бары мероприятиялар, физкультура уоуроктара онно ыытыллар буолбуттара. Дьэ холкутаан өрө тыыммыппыт.
С.А.Киров Нөмүгүгэ нэөһилиэк советын председателинэн ананан үлэлии барбытын кэнниттэн директордарынан Иванов Х.Г., Шишигин Н.С., Николаев А.Н., Соркомов Е.Е., Лиханова С.Г., Винһокуров А.К., Едисеев Н.Н., завучтарынан Николаев А.М., Тимофеева Е.А., Габышева С.Е., Афанасьева К.А., Андреевуа Н.Е., Винокуров, А.К., Лиханова С.Г., Охлопкова, Л.И. үлэлээбиттэрэ. Хас биирдии хамаанда улэлэригэр саҥа күүрээннэри, көрүҥнэри киллэрэллэрэ. Киһи быһыытынан сүрдээх тактичнай, требовательнай этилэр.
Начальнай кылаастарга бииргэ үулэлээбит коллегаларым Макаров А.А., Исакова Р.Д., Николаева Н.В., Андреева Е.К., Бродникова Р.В., Протодъяконова Л.И., Иванова А.П. – бары да бэриниилэх үлэһит, культурнай, сайаҕас, кэрэ, сэмэй кыргыттар. Кинилэри кытта бииргэ алтыһан эйэ дэмнээхтик үлэлээбит дьоллохпун.
Өр сылларга методобъединение салайааччытынан үлэлээбитим. Союзка аатырар педагогтар Сухомлинскай, Лысенкова, Шаталов, Амонашвили, Никитиннэр методикаларын үөрэтэрбит, доклад суруйарбыт, үлэбитигэр туһанарбыт.
Төхтүр нэһилиэгин общественнай үлэтигэр учууталлар активнайдык кытталлара. Пропагандист, агитатор, түөлбэҕэ сыһыарыллыбыт учуутал – бу кинилэр мүлчүрүйбэт эбээһинэстэрэ этэ.
Мэҥэ-Хаҥалас Ороссолуодатыгар тракторынан айаннаан концертаан кэлэрбит. Нэһилиэк кулуубугар эмиэ концертыырбыт, сценка көрдөрөрбүт.
С.А. Киров директордыыр кэмигэр үчүгэй үлэлээҕинэн аатырар Мэҥэ –Хаҥалас оскуолаларын кэрийэрбит, үлэлэрин-хамнастарын, опыттарын кытта билсэрбит уонна үлэбитигэр туһанарбыт. Өссө үөрэнээччилэрбитин илдьэ Амманан, Тааттанан, Намынан, Дьокуускайынан музейдары көрдөрөрбүт.
Н.С. Шишигин директордыыр кэмигэр Советскай Союһу кэрийэ, Англияҕа тиийэ учууталлар оҕолору илдьэ туристаан кэлэллэрэ.
Умнуллубат түгэннэринэн "Түннүк" биэрии, "Зарница" оонньуу, пионерия, доруобуйа күннэрэ, оҕолор ыһыахтара, күһүнү – сааһы көрсүү мероприятиелара буолаллара.
Сайын аайы совхоз салалтата оскуола коллективыгар от былаанын түһэрэрэ. Учууталлар уочаратынан сылдьан ходуһаҕа оттуурбут. Арааһынай көр-күлүү дьэ онно тахсара. Сааһын фермаҕа ынах маассабайдык төрүүр бириэмэтигэр хотоҥҥо хонон дьуһуурунайдыырбыт. Саас аайы үөрэнээччилэрбитин кытта хотон хаарын түһэрэрбит. Күһун буолла да Тоҕойго оҕуруот биригээдэтигэр көмөлөһөрбүт. Редиска, моркуоп, сүбүөкүлэ, хаппыыста хомуйарбыт.
Төрөппүттэр мунньахтарга, ыытыллар мероприятияларга активнайдык кытталлара.
Пенсияҕа тахсан баран 2 инвалид оҕолору дьиэҕэ үөрэппитим. Шадрин Павлик "Бэйэҥ сулускун умат" фестивальга кыттан дипломант буолбута. Билигин ити оҕолор бэйэлэрэ ыаллар. Үчүгэйдик олороллор.
Оскуолаҕа 38 сыл быыстала суох үлэлээбитим.Оҕо көрөн олорботоҕум.
Оскуоланы бүтэрэн баран Школа, производство, ВУЗ девиһынан 2 сыл холкозка дояркалаабытым. Онтон Магадааннааҕы пединституту бүтэрбитим. Үлэбин Улахан-Аан оскуолатыттан саҕалаабытым. Покровскай орто оскуолатыгар, 2 Дьөппөн 8 кылаастаах оскуолатыгар үлэлээбитим.
Наҕараадаларым:
Почетная грамота МО РС(Я)
Почетная грамота ИПКРО
Почетные грамоты УУО
Почетная грамота общества «Знание»
Знак «Победитель соцсоревнования 1973г.»
Медаль «Ветеран труда»
Отличник образования Республики Саха(Якутия)
Почетный ветеран системы образования Республики Саха (Якутия)
Медаль «Дети войны».
Адамова А.И.
Мин үлэлиир кэммэр оскуола коллектива олус иллээх, көхтөөх этэ. Оскуола директора Киров Семен Алексеевич. Завуч Рафаилов Николай Семенович. Оччолорго оскуола учууталлара аҥардас үөрэтииннэн эрэ муҥурдаммат этилэр. Ол курдук, Киров С.А. партийнай тэрилтэ секретара, Рафаилов Н.С. ДНД начальнига. Учууталлар бары агитатор, этим. Нэдиэлэ аайы бэйэм уокурукпар баран нэһилиэнньэни кытта үлэлиирим. Учууталлар араас суббуотунньуктарга, күрэхтэһиилэргэ, концертка бары активнайдык кыттарбыт. Сайын уоппуска кэмигэр бары оттуурбут, пришкольнай учаастакка Клавдия Алексеевналыын үлэлиирбит. Детскай площадкаҕа оҕолор сынньалаҥнарын тэрийэн үлэлэтэрбит. Биһиги, оскуола коллектива коллектива, иитэр-үөрэтэр үлэҕэ улууска инники кэккэҕэ сылдьарбыт. Бэрт элбэх методхолбоһук буолара, араас семинар, аһаҕас уруоктар. Төрөппүттэр олус активнай этилэр: Заморщиков Семен Петрович, Платонов егор Иосифович, Ефимов Николай Николаевич, Перфильева мария Ильинична, Пестерева Людмила Николаевна, Сысоева Евдокия Игнатьевна, Яковлев Дмитрий Николаевич, Пирожков Николай Романович, Афаенасьева Елизавета Ивановна, Заморщиков Михаил Петрович, Заморщикова Дария Спирдоновна, андреева Ия Григорьевна, Прохорова Татьяна Александровна, Тарасова варвара Петровна уо.д.а Биһиги, эдэр учууталлар, нэһилиэнньэ эдэр ыччатын, комсомолецтарын кытта араас суббуотунньуктары, күрэхтэһиилэри, концертары бииргэ ыытар этибит.
Билигин үөрэтэр учууталларга, үөрэнээччилэргэ үөрэххэ, үлэҕэ улахан ситиһиилэри, дьолу, доруобуйаны баҕарабын.
Алексеева А.А.
20
Оскуолам барахсан
КиҺи олоҕор оскуола сүдү суолталаах буолара мэлдьэҕэ суох. БиҺиги көлүөнэ дьоно дьааҺыла, оҕо саада диэни билбэтэхпит. БыҺа оскуолаҕа «ньулубуой» кылааска киирэрбит. Ол аата бэлэмнэнии кылааҺын итинник ааттыыллара. Билигин оҕо үөрэҕин детсаадтан саҕалыыр. Оскуолаҕа кэм бэлэмнээх киирэр. Олоххо онон оскуола биир саамай суолталаах кэм кэрдиитэ буолар. Оттон учуутал идэтин талбыт киҺи - оскуола иккис дьиэтэ. Мин элбэх сыл учууталлаан кэллим. Аңардас Төхтүр оскуолатыгар 20-тэн тахса сыл үлэлээтим: учууталлаатым, завучтаатым, директордаатым.
Учууталлыыр кэммэр араас дьону, оҕону кытта алтыстым. Бастатан туран барыта сүрдээх кыахтаах, идэлэригэр бэриниилээх коллегалардаах эбиппин. Бастакы үлэлиир кэммэр алын кылаастарга Анна Ивановна, Евдокия Константиновна, Лариса Ивановна, Антонина Прокопьевна, Майя Григорьевна курдук кыҺамньылаах, билиини чиңник биэрэр учууталлардыын алтыспытым.. Кинилэр идэлэригэр бэриниилээхтэриттэн астынабын, дуоҺуйабын. Билигин кыахтарын, сатабылларын оҕо билиитигэр анаабыт кыҺамньылаах учууталлар Раиса Дмитриевна, Мария Артуровна, Надежда Афанасьевна, Амгалена Ивановна курдук үлэҺит бөҕө учууталлар үлэлии-хамныы сылдьаллар.
Хас биирдии коллегам туҺунан элбэх үтүө тыллары этиэх этим. Бары тус туспа суоллаах-иистээх кэрэхсэнэр дьоннор. Холобур, өр сыл үлэлээбит Клавдия Алексеевна Афанасьева лыңкынас куолаҺынан уу сахалыы наҺаа кэрэхсэбиллээхтик, умсугутуулаахтык уруокка кэпсиирин, быҺаарарын билигин да истэр курдукпун. Ылыннарыылаах тыллаах-өстөөх, быҺаччы быҺаарыылаах Нина Егоровна Андреева уруоктарын сүрдээҕин астынарым. Урут биҺиги кэммитигэр Елена Ильинична Соломонова курдук омук тылын чиңник үөрэтэр, биллэрэр учуутал суоҕуттан билигин олус хомойобун. Саха тылыгар Людмила Моисеевна Горохова дьоҺуннук, чиңник үөрэтэрэ. Билигин Покровскай №1 оскуолатын биир тутаах учуутала. Урут ОППТ диэн туҺалаах уруок баара. Руслан Гаврильевич Иванов уолаттары кытта араас туттуллар малы оңорон дэриэбинэни абырыыра. Николай Николаевич Федоров биир туспа суоллаах, талааннаах учуутал. Авиамоделированиеҕа ситиҺиилэхтик суолу аспыта. Черчение курдук уустук предмекка республика олимпиадатыгар кытта миэстэлэҺэр. Үлэтин таҺынан төрөөбүт түөлбэтин историятынан Родион Алексеевич Захаров утумнаахтык дьарыгырар, оҕолору араас ааҕыыларга бэлэмниир. Анна Михайловна Лукина «Мэңэ ааттарга» аналлаах НПК-ны иилээн-саҕалаан тэрийэр, ыытар. Бу олус наадалаах дьыала. Ити курдук наҺаа элбэҕи этиэм этэ. Ол олус уҺун буолуо. Онон сыыйа-баайа кэлин суруйуом диэн санаалаахпын.
Хайа баҕарар кэмнэргэ оскуола коллектива эйэ дэмнээхтик, биир сүрүннээхтик үлэлиир. Олох хардыыта уларыйар. Үөрэх системата сыала-соруга ону тэңэ эмиэ уларыйар. Педколлектив ону ылынан ситиҺиилээхтик 115 сыл тухары үлэлээн кэллэ. ТөҺөлөөх элбэх үөрэнээччи оскуоланы бүтэрдэ буолуой?!
Хас биирдии үөрэнээччибин өйдүүбүн. Бары араас майгыннаахтар, үөрэхтэригэр араас сыҺыаннаахтар. Ону учуоттаан үөрэтэр уустук эрээри туспа дьиктилээх. Ол курдук элбэҕи билэр туҺуттан элбэх анал литератураны үөрэтэҕин, туҺанаҕын. Учуутал сааҺын тухары бастаан бэйэтэ үөрэнэр диэн этэллэрэ чахчы буоллаҕа. Аны уруок таҺынан эбии араас дьарык ыытаҕын.
Төхтүр уонна оскуола историятын оҕолорунан үөрэттэрэ сатаатым, тирэх буолар материалы бэлэмнээтим. Ол түмүгэр «Виноградовскай ааҕыылар» диэн НПК ыытыллар. Музей арыйаары араас мал-сал хомуллар, кинигэ бэлэмнэнэр. Манна үөрэнээччилэр, учууталлар, төрөппүттэр кытталлар. Бу эмиэ наадалаах, туҺалаах тэрээҺин. Бу тэрээҺиңңэ завуч Александр Кимович Винокуров өйөбүлэ улахан. Кини учуутал, салайааччы быҺыытынан уонна биир санаалаах буоламмыт үлэбин сүрүннүүрбэр көмө, өйөбүл буолара.
Оскуола күннээҕи олоҕор, үөрэнээччи билиини ылынарыгар уонна учуутал билиини биэрэригэр биллибэт-көстүбэт өңөнү оңорор дьоммут туҺунан санаан ааҺыахпын баҕарабын. Бастатан туран ол библиотека. Ордук тыл учууталлара араас эбии кинигэлэринэн туҺанабыт аҕай. Онно дьэ библиотекарь көмө буолар. Бастакы сылларбар Елена Михайловна Герасимова уруоктарбар эбии информация оңороро, суруйааччылар тустарынан араас буклеттары булааччы, бэлэмнээччи. Кэлин Ирина Дмитриевна эрдэттэн бу наада буолуо диэн журнал, кинигэ, тылдьыттары бэлэмниирэ. Арыт уруокпут библиотекаҕа ыытыллара. Онон кинилэргэ махтанабын. Кылааспыт, оскуолабыт ырааҺыгар, сылааҺыгар кыҺамнньылаах бары үлэҺиттэрбитигэр эмиэ махтал. Федоров Дмитрий Семенович сиппиирин, күрдьэҕин тута сылдьара харахпар бу баар. Онтон минньигэс тотоойу астаах остолобуойбутун мэлдьи-куруук саныыбыт. Людмила Кирсановна, Ирина Владимировна, Анна Константиновна, Надежда Степановна, Надежда Васильевна, барыгытыгар махтал.
Ханнык баҕарар оскуола үлэтэ салайааччыттан тутулуктаах. Шишигин Николай Спиридонович, Соломонов Александр Степанович сатабыллаах, билиилээх директордар. Улахан коллектив үлэтэ таҺаарыылаах буоларыгар араас көрүңнээх үлэ бөҕөтүн ыыппыттара. Саңа технологияны баҺылыырга Александр Степанович элбэх сыратын ыыппыта. Ол түмүгэр бары араас программанан компьютерга үлэлиирбит, уруоктарга туҺанарбыт. Кинилэр иитэр-үөрэтэр үлэҕэ туох эрэ саңа идеялаахтарын олоххо киллэрэллэрэ. Коллективы сатаан салайар дьоҺун дьоннор.
Билигин да оскуолабын кытта ситиммин быспаппын. Кыах баарынан кылаас таҺынан тэрээҺиңңэ кыттабын, үөрэнээччилэри араас ааҕыыларга бэлэмнээн ситиҺиилээхтик кытыннарабын. Оскуола - олоҕум быстыбат аргыҺа. Оскуолам барахсан 115 сааҺын туолбут күнүнэн мэлдьитин сылаастык саныыр коллегаларбар, бииргэ алтыспыт дьоммор, билигин дьоҺун дьиэ кэргэн буолан үлэ үөҺүгэр сылдьар үөрэппит оҕолорбор барыгытыгар ситиҺиини, тахсыылаах үлэни, тулхадыйбат дьолу баҕарабын.
Лиханова С.Г.